VI kadencja

opis sprawy

Odpowiedź na interpelację w sprawie uprawnień kontrolerów biletów komunikacji lokalnej

Odpowiedź podsekretarza stanu w Ministerstwie Infrastruktury - z upoważnienia prezesa Rady Ministrów -

na interpelację nr 6495

w sprawie uprawnień kontrolerów biletów komunikacji lokalnej

   Szanowny Panie Marszałku! Odpowiadając na interpelację pana posła Jarosława Matwiejuka w sprawie uprawnień kontrolerów komunikacji lokalnej, przesłaną pismem nr SPS-023-6495/08 z dnia 25 listopada br., uprzejmie przedkładam następujące wyjaśnienia w tej sprawie.

   Kwestie związane z kontrolą biletów oraz uprawnienia kontrolerów biletów regulują przepisy ustawy z dnia 15 listopada 1984 r. Prawo przewozowe (Dz. U. z 2000 r. Nr 50, poz. 601, z późn. zm.), zwanej dalej ˝ustawą˝. Z przepisu art. 33a ustawy wynika, że:

   - przewoźnik lub osoba przez niego upoważniona (kontroler biletów) może dokonywać kontroli dokumentów przewozu osób lub bagażu;

   - kontroler musi posiadać umieszczony w widocznym miejscu identyfikator, a przepisy ustawy określają minimalny zakres informacji, które muszą być zamieszczone w identyfikatorze;

   - w przypadku stwierdzenia braku odpowiedniego dokumentu przewozu lub dokumentu poświadczającego uprawnienie do ulgowych bądź bezpłatnych przejazdów kontroler ma prawo do pobrania należności za przewóz wraz z opłatą dodatkową lub wystawić wezwanie do zapłaty tych należności. Uiszczenie należności wraz z opłatą dodatkową jest formą opłaty za przejazd i w związku z tym pasażer nie może być dwukrotnie ukarany za przejazd bez biletu na tej samej trasie, nie wysiadając ze środka komunikacji miejskiej. Podobnie należy odnieść się do wezwania do zapłaty, który stanowi dowód przejazdu pasażera bez ważnego biletu i uprawnia go do kontynuowania jazdy tym samym pojazdem;

   - w razie odmowy zapłacenia należności kontroler ma prawo zażądać okazania dokumentu umożliwiającego stwierdzenie tożsamości podróżnego. W przypadku odmowy okazania dokumentu tożsamości kontroler może zwrócić się do funkcjonariusza Policji lub innych organów porządkowych, które mają uprawnienia do ustalania tożsamości podróżnych w komunikacji miejskiej, o podjęcie czynności zmierzających do ustalenia tożsamości podróżnego. Kontroler nie ma uprawnień do podejmowania innych działań mających na celu ustalenie tożsamości podróżnego, w szczególności nie może uniemożliwić pasażerowi opuszczenia pojazdu. W tym zakresie wypowiedział się również NSA w Warszawie w wyroku z dnia 19 stycznia 2005 r., sygn. akt OSK 790/04, stwierdzając, iż: ˝Postanowienie regulaminu przewozu osób i bagażu upoważniające kontrolera do udaremnienia próby opuszczenia pojazdu pasażerowi, który to kontroler nie jest ani funkcjonariuszem Policji, ani innym organem porządkowym, mającym ustawowe prawo do zatrzymania podróżnego, narusza art. 41 ust. 1 Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej oraz art. 33a Prawa przewozowego˝;

   - w przypadku uzasadnionego podejrzenia, że dokument przewozu lub dokument uprawniający do bezpłatnych bądź ulgowych przejazdów został sfałszowany, kontroler jest uprawniony do zatrzymania za pokwitowaniem takiego dokumentu. Nie jest jednak uprawniony do zatrzymania dokumentu tożsamości podróżnego.

   W komunikacji miejskiej podstawą do przeprowadzania kontroli biletów są przepisy ustanawiane przez organy stanowiące gmin. Przepis art. 15 ust. 5 ustawy wskazuje, iż przepisy porządkowe dotyczące przewozu osób i bagażu w gminnym transporcie zbiorowym określa rada gminy. Na tej podstawie rady gmin ustanawiają przepisy porządkowe, w tym też przepisy dotyczące kontroli biletów, obowiązujące w komunikacji miejskiej funkcjonującej na obszarze danej gminy. Do stanowienia tych przepisów rady gmin uwzględniają ww. przepis art. 33a ustawy. Przepisy te mają przeważnie formę regulaminów przewozu osób i bagażu i są podawane do publicznej wiadomości.

   W zakresie ww. przepisów porządkowych rada gminy może określić zasady przeprowadzania kontroli, w tym moment rozpoczęcia kontroli. Przykładem rozwiązania tego zagadnienia jest uchwała nr XXX/375/07 Rady Miasta Krakowa z dnia 5 grudnia 2007 r. w sprawie ustalenia cen i opłat za usługi przewozowe, uprawnień do przejazdów ulgowych oraz przepisów taryfowych w komunikacji miejskiej w Krakowie realizowanej na obszarze Gminy Miejskiej Kraków oraz miast i gmin, które przystąpiły do porozumień międzygminnych w zakresie lokalnego transportu zbiorowego, która w § 10 ust. 2 pkt 5 stanowi, iż kontroler biletów ˝przed rozpoczęciem kontroli jest zobowiązany umożliwić wsiadającym pasażerom skasowanie biletów˝. Ponadto możliwość szczegółowego uregulowania zasad przeprowadzania kontroli przewidziana została w art. 13 ustawy z dnia 20 grudnia 1996 r. o gospodarce komunalnej (Dz. U. z 1997 r. Nr 9, poz. 43, z późn. zm.). Na podstawie tego przepisu spółki przewozowe mogą określać zasady korzystania z usług przewozowych świadczonych przez spółkę, które jednak muszą być zatwierdzone przez organ wykonawczy samorządu gminnego. Przykładem takich przepisów jest Regulamin kontroli biletów obowiązujący w środkach lokalnego transportu zbiorowego w Gdańsku wprowadzony zarządzeniem nr 4 dyrektora Zarządu Transportu Miejskiego w Gdańsku. Regulamin ten stanowi m.in., że:

   - kontroler ogłasza rozpoczęcie kontroli po upewnieniu się, że wszyscy pasażerowie wsiadający na przystanku skasowali bilety natychmiast po wejściu do pojazdu lub że zachowanie pasażerów nie wskazuje na zamiar skasowania biletów;

   - kontroler może też poprosić kierującego pojazdem o zablokowanie kasowników w pojeździe, z tym że zablokowanie nie może nastąpić wcześniej niż pół minuty od ruszenia pojazdu.

   Regulamin zawiera też przepisy dotyczące zakazu określonych zachowań kontrolera podczas wykonywania kontroli oraz sankcję pozbawienia kontrolera uprawnień do kontroli w przypadku naruszenia regulaminu kontroli biletów.

   Przedstawiony powyżej aktualnie obowiązujący stan prawny w zakresie kontroli biletów w komunikacji miejskiej należy uznać za wystarczający.

   Jednocześnie uprzejmie wyjaśniam, że ustalanie wynagrodzeń kontrolerów biletów, w tym uzależnienia ich wysokości od liczby wystawionych mandatów, należy do kompetencji właściwych jednostek samorządów terytorialnych. Ponadto wszelkie szczegółowe kwestie związane z wynagrodzeniem kontrolera biletów reguluje każdorazowo stosunek pracy, uwzględniając przepisy ustawy z dnia 26 czerwca 1974 r. Kodeks pracy (Dz. U. z 1998 r. Nr 21, poz. 94, z późn. zm.).

   Pozostaję z szacunkiem

   Podsekretarz stanu

   Maciej Jankowski

   Warszawa, dnia 17 grudnia 2008 r.