VI kadencja

opis sprawy

Odpowiedź na interpelację w sprawie problemów edukacji domowej po nowelizacji ustawy o systemie oświaty

Odpowiedź sekretarza stanu w Ministerstwie Edukacji Narodowej - z upoważnienia ministra -

na interpelację nr 12052

w sprawie problemów edukacji domowej po nowelizacji ustawy o systemie oświaty

   Szanowny Panie Marszałku! Odpowiadając na interpelację pana posła Artura Górskiego (SPS-023-12052/09) w sprawie problemów edukacji domowej po nowelizacji ustawy o systemie oświaty, uprzejmie wyjaśniam, co następuje:

   Obecnie zgodnie z art. 16 ust. 8 ustawy z dnia 7 września 1991 r. o systemie oświaty (Dz. U. z 2004 r. Nr 256, poz. 2572, z późn. zm.) na wniosek rodziców dyrektor publicznej szkoły podstawowej lub gimnazjum, w których obwodzie dziecko mieszka, lub dyrektor szkoły ponadgimnazjalnej, do której dziecko uczęszcza, może zezwolić na spełnianie przez dziecko odpowiednio obowiązku szkolnego lub obowiązku nauki poza szkołą oraz określa warunki jego spełniania.

   Od 1 września 2011 r., zgodnie z art. 14 ustawy z dnia 19 marca 2009 r. o zmianie ustawy o systemie oświaty oraz o zmianie niektórych innych ustaw (Dz. U. Nr 56, poz. 458), przepis ten będzie obowiązywał w nowym brzmieniu: ˝Na wniosek rodziców dyrektor odpowiednio publicznego lub niepublicznego przedszkola, szkoły podstawowej, gimnazjum i szkoły ponadgimnazjalnej, do której dziecko zostało przyjęte, może zezwolić, w drodze decyzji, na spełnianie przez dziecko odpowiednio obowiązku, o którym mowa w art. 14 ust. 3, poza przedszkolem, oddziałem przedszkolnym lub inną formą wychowania przedszkolnego i obowiązku szkolnego lub obowiązku nauki poza szkołą.˝.

   Ustawa z dnia 19 marca 2009 r. o zmianie ustawy o systemie oświaty oraz o zmianie niektórych innych ustaw wprowadziła przepisy art. 16 ust. 10-14, które szczegółowo odnoszą się do kwestii wydania niniejszego zezwolenia, cofnięcia zezwolenia oraz klasyfikacji ucznia spełniającego obowiązek szkolny poza szkołą.

   Zgodnie z art. 16 ust. 10 wniosek o wydanie zezwolenia na spełnianie przez dziecko obowiązku szkolnego lub obowiązku nauki poza szkołą rodzice składają do dyrektora szkoły do dnia 31 maja. Termin ten wynika z tego, że dyrektor szkoły zobowiązany jest do zaplanowania organizacji pracy szkoły na następny rok szkolny i w związku z tym musi wiedzieć, ile oddziałów oraz ilu uczniów w oddziałach będzie kontynuowało naukę. Jest to szczególnie istotne przy planowaniu zajęć, w których występuje podział na grupy (podział na grupy uzależniony jest od liczby uczniów w oddziale). Ponadto czerwiec w szkołach jest czasem bardzo intensywnej pracy związanej z klasyfikowaniem i promowaniem uczniów, uzupełnianiem arkuszy ocen, przygotowaniem świadectw itp. Termin ten może być także korzystny dla rodziców wybierających dla swojego dziecka edukację domową jako sposób spełniania obowiązku szkolnego, gdyż daje on rodzicom możliwość wcześniejszego zapoznania się z wymogami podstawy programowej, do realizacji której zobowiązują się.

   Jednocześnie termin ten jest właściwy ze względu na czas niezbędny na rozpatrzenie ewentualnych roszczeń rodziców w tej sprawie. Zgodnie z art. 127 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (Dz. U. 2000 r. Nr 98, poz. 1071, z późn. zm.) od decyzji wydanej w pierwszej instancji służy stronie odwołanie tylko do jednej instancji. W tym przypadku organem właściwym do rozpatrzenia odwołania od decyzji dyrektora szkoły jest właściwy kurator oświaty.

   Ustawodawca zobowiązał dyrektora szkoły do określenia warunków spełniania obowiązku szkolnego poza szkołą. W tym celu opinia poradni psychologiczno-pedagogicznej może być pomocna. Zadaniem poradni psychologiczno-pedagogicznej jest określenie możliwości psychofizycznych dziecka, wskazanie potrzeb w zakresie udzielenia uczniowi pomocy psychologiczno-pedagogicznej, ewentualne wskazanie korzystnych form pracy z dzieckiem. Należy zaznaczyć, że opinia ta nie jest dla dyrektora szkoły wiążąca.

   W rozporządzeniu ministra edukacji narodowej i sportu z dnia 11 grudnia 2002 r. w sprawie szczegółowych zasad działania publicznych poradni psychologiczno-pedagogicznych, w tym publicznych poradni specjalistycznych (Dz. U. z 2003 r. Nr 5, poz. 46), wydanym na podstawie art. 71 ust. 1 pkt 2 ustawy z dnia 7 września 1991 r. o systemie oświaty (Dz. U. z 2004 r. Nr 256, poz. 2572, z późn. zm.) nie przewidziano możliwości odwołania się rodziców od opinii wydanej przez poradnię psychologiczno-pedagogiczną. W wytycznych do delegacji ustawowej dla ministra właściwego do spraw oświaty i wychowania zawartych w art. 71 ust. 3 ustawy o systemie oświaty nie wskazano na potrzebę określenia trybu postępowania odwoławczego od wydawanych opinii przez poradnie.

   Należy podkreślić również, że opinia, w świetle przepisów Kodeksu postępowania administracyjnego, nie jest decyzją administracyjną ani też postanowieniem, gdyż te z reguły dotyczą kwestii proceduralnych. Opinia z istoty swojej nie ma charakteru rozstrzygającego, zawiera bowiem stanowisko poradni w sprawie, której dotyczy opinia, oraz wskazania do zastosowania odpowiedniej formy pomocy psychologiczno-pedagogicznej. Przepisy ustaw i innych aktów normatywnych uzależniają niejednokrotnie wydanie decyzji w danej sprawie od zajęcia stanowiska w formie opinii przez inny organ, w tym przypadku przez poradnię psychologiczno-pedagogiczną.

   Dołączenie opinii poradni do wniosku rodziców (opiekunów prawnych) o wydanie zezwolenia na spełnianie przez dziecko odpowiednio obowiązku szkolnego lub obowiązku nauki poza szkołą jest zasadne, gdyż opinia i zawarte w niej zalecenia mogą pomóc i ustrzec dziecko przed niepowodzeniami szkolnymi. Rodzice ucznia mogą w każdym czasie zwrócić się do poradni o zdiagnozowanie problemów szkolnych dziecka i wnioskować o określenie form niezbędnej pomocy psychologiczno-pedagogicznej.

   Zwracanie się do poradni psychologiczno-pedagogicznej o opinię, w sytuacji, gdy uczeń objęty edukacją domową nie zdał egzaminu klasyfikacyjnego, jest spóźnione. Zgodnie z § 6 rozporządzenia ministra edukacji narodowej z dnia 30 kwietnia 2007 r. w sprawie warunków i sposobu oceniania, klasyfikowania i promowania uczniów i słuchaczy oraz przeprowadzania sprawdzianów i egzaminów w szkołach publicznych (Dz. U. Nr 83, poz. 562, z późn. zm.) opinia poradni psychologiczno-pedagogicznej daje możliwość dostosowania wymagań edukacyjnych do indywidualnych potrzeb psychofizycznych i edukacyjnych ucznia, u którego stwierdzono specyficzne trudności w uczeniu się, uniemożliwiające sprostanie wymaganiom. Dostosowanie wymagań obejmuje także egzamin klasyfikacyjny. Brak opinii nie daje takiej możliwości. Wymienione wyżej rozporządzenie (§ 21) określa warunki i sposób przeprowadzania egzaminu poprawkowego, wskazuje też jego termin. Przepis ten odnosi się również do uczniów spełniających obowiązek szkolny lub obowiązek nauki poza szkołą. Zatem dopuszczalne są egzaminy poprawkowe, a termin egzaminu poprawkowego wyznacza dyrektor szkoły w ostatnim tygodniu ferii letnich (w szkole, w której zajęcia dydaktyczno-wychowawcze kończą się w styczniu - po zakończeniu tych zajęć, nie później jednak niż do końca lutego).

   Informuję także, że do Ministerstwa Edukacji Narodowej nie wpływały sprawy interwencyjne opisujące przypadki odmowy przez samorządy przekazywania części subwencji oświatowej na dzieci pobierające naukę w systemie edukacji domowej. Ministerstwo nie interweniowało w tego typu sprawach.

   Idea, aby wzorem państw zachodnich zobowiązać rodziców jedynie do powiadamiania władz lokalnych o zamiarze spełniania obowiązku szkolnego przez dziecko poza szkołą, wydaje się (ze względu na trwający w Polsce proces rozwoju społeczeństwa demokratycznego) przedwczesna i w niektórych przypadkach mogłaby skutkować ˝wypadaniem uczniów z systemu edukacji˝.

   W obecnym stanie prawnym (art. 18 ustawy o systemie oświaty) rodzice uczniów zobowiązani są do dopełnienia czynności zgłoszenia dziecka do szkoły, regularnego uczęszczania dziecka na zajęcia szkolne, zapewnienia warunków umożliwiających przygotowanie do zajęć. Jeżeli dziecko realizuje obowiązek szkolny za granicą lub przy przedstawicielstwie danego państwa w Polsce, rodzice zobowiązani są do informowania o tym fakcie dyrektora szkoły podstawowej lub gimnazjum, w obwodzie której dziecko mieszka, w terminie do dnia 30 września każdego roku. Wiele przypadków świadczy o tym, że nie wszyscy rodzice wypełniają te obowiązki.

   Ustawa o systemie oświaty zobowiązuje także dyrektora szkoły do kontrolowania spełniania przez dziecko obowiązku rocznego przygotowania przedszkolnego (art. 14b ust. 2) oraz obowiązku szkolnego (art. 19).

   Reasumując, należy zauważyć, że wprowadzane zmiany nie tylko rozszerzają prawo do wydawania zgody na spełnianie ww. obowiązków poza przedszkolem lub szkołą na niepubliczne przedszkola i szkoły. Sprecyzowanie warunków dotyczących uzyskania przez rodziców zgody na taką formę kształcenia ma eliminować ryzyko uznaniowości decyzji dyrektora szkoły w tej sprawie.

   Z drugiej strony, to dyrektor szkoły, odpowiedzialny za dydaktyczny i wychowawczy poziom szkoły oraz zapewnienie odpowiednich warunków organizacyjnych do realizacji zadań dydaktycznych i opiekuńczych, ma kompetencje, a wręcz obowiązek rozpoznania możliwości czy predyspozycji psychofizycznych dziecka, które ma spełniać obowiązek szkolny czy obowiązek nauki odpowiednio poza przedszkolem lub szkołą, tak by umożliwić wyrównywanie szans czy wczesne odkrywanie uzdolnień dziecka.

   Z poważaniem

   Sekretarz stanu

   Krystyna Szumilas

   Warszawa, dnia 4 listopada 2009 r.