VI kadencja
Interpelacja nr 4583
do ministra rozwoju regionalnego oraz ministra finansów
w sprawie umożliwienia samorządom terytorialnym aktywnego uczestnictwa w prowadzonych przez podmioty prywatne procesach i programach rewitalizacji obszarów miejskich i wiejskich
Szanowna Pani Minister! Szanowny Panie Ministrze! Rewitalizacja powszechnie definiowana jest jako działanie skupione na ożywieniu zdegradowanych obszarów miast, którego celem jest znalezienie dla nich nowego zastosowania i doprowadzenie do stanu, w którym obszary zmieniają swoją funkcję. Rewitalizacji nie można mylić z rekultywacją, rewaloryzacją. Są to elementy, które składają się na rewitalizację. Nadmieniam, iż rewitalizacja jest pojęciem stosowanym najczęściej w odniesieniu do części miasta lub zespołu obiektów budowlanych, które w wyniku przemian gospodarczych, społecznych, ekonomicznych i innych, utraciły częściowo swoją pierwotną funkcję i przeznaczenie. Rewitalizacja jest w tym znaczeniu zespołem działań z zakresu budownictwa, planowania przestrzennego, ekonomii i polityki społecznej, których celem jest doprowadzenie do ożywienia, poprawy funkcjonalności, estetyki, wygody użytkowania i jakości życia w rewitalizowanym zespole.
Problem obszarów, które mogą bądź też powinny zostać poddane rewitalizacji, nie dotyczy wyłącznie obszarów przejętych po byłych jednostkach wojskowych bądź zakładach produkcyjnych, lecz odnosi się do zasobu nieruchomości, którego własność przeniesiono ze Skarbu Państwa lub jednostki samorządu terytorialnego do majątku osób fizycznych bądź prawnych. Bezsporne jest, iż w wyniku powyższych działań samorządów terytorialnych (zasadniczo) polegających na możliwości wyzbycia się zdewastowanej substancji mieszkaniowej znaczna część nieruchomości zbyta została dotychczasowym jej dzierżawcom z zastosowaniem bonifikaty przewidzianej w art. 68 ustawy o gospodarce nieruchomościami.
Zgodnie z art. 7 ustawy o samorządzie gminnym do zadań własnych samorządu gminnego należą sprawy z zakresu: ładu przestrzennego, gospodarki nieruchomościami, ochrony środowiska i przyrody oraz gospodarki wodnej, (art. 7 ust.1 pkt 1), promocji gminy (art. 7 ust. 1 pkt 18).
Przeniesienie własności spowodowało, iż na jednostkach samorządu terytorialnego przestał spoczywać obowiązek utrzymania powyższych nieruchomości w stanie niezbędnym nie tylko do spełnienia funkcji mieszkalnych, ale nadto w stanie zapewniającym porządek i ład architektoniczny (ład przestrzenny). Wyzbycie się substancji mieszkaniowej (przeniesienie własności lokali) w efekcie doprowadziło do stanu, w którym nowi właściciele lokali, zasadniczo dysponujący znacznie mniejszym potencjałem finansowym, nie mają jakiejkolwiek realnej możliwości przeprowadzenia restauracji - rewitalizacji nabytych obiektów. Problem ten dotyczy nie tylko właścicieli poszczególnych lokali, ale także całych wspólnot mieszkaniowych. Niezależnie od podejmowanych przez właścicieli i wspólnoty wysiłków finansowych (w szczególności polegających na zaciąganiu zobowiązań poprzez kredyty komercyjne) skala dokonywanych inwestycji nie jest znaczna i przy stale postępującej dewastacji nieruchomości w rzeczywistości nie można kształtować poglądu o postępującym procesie odnowy ładu przestrzennego w miastach i obszarach wiejskich, lecz o stale postępującym procesie dewastacji substancji mieszkaniowej. W oczywisty sposób powyższy stan rzeczy prowadzi do sytuacji, w której niejednokrotnie bardzo atrakcyjne architektonicznie obszary miejskie stają się wyłącznie miejscem stagnacji lokalnej społeczności. W budynkach, których stan techniczny nie odpowiada jakimkolwiek normom ładu przestrzennego, nie sposób tworzyć nowych miejsc pracy, infrastruktury turystycznej, innych inwestycji o istotnym znaczeniu dla społeczności lokalnej.
Wydaje się być całkowicie w powyższym świetle jednoznaczny fakt, iż proces zniszczenia całych budynków (zazwyczaj dużych przedwojennych kamienic w centrach miast) nie wpływa korzystnie tak na ład architektoniczny, jak i na porządek oraz obraz gminy (promocja gminy).
Znaczącym postępem w rozwiązaniu problemu miały być pilotowane przez Ministerstwo Rozwoju Regionalnego programy rozwoju regionalnego, jednakże z treści publikacji dotyczących zasięgu omawianych programów wynika jednoznacznie, iż skala podejmowanych działań jest niewielka.
Rozwiązaniem omawianej kwestii mogłoby być udzielenie przez jednostki samorządu terytorialnego dotacji dla podmiotów niezaliczonych do sektora finansów publicznych i niedziałających w celu osiągnięcia zysku na cele publiczne związane z realizacją zadań tej jednostki. Podstawę takiego rozwiązania stanowić może przepis art. 176 ustawy o finansach publicznych w brzmieniu: podmioty niezaliczane do sektora finansów publicznych i niedziałające w celu osiągnięcia zysku mogą otrzymywać z budżetu jednostki samorządu terytorialnego dotacje na cele publiczne związane z realizacją zadań tej jednostki. Zlecenie zadania i udzielenie dotacji następuje zgodnie z przepisami ustawy z dnia 24 kwietnia 2003 r. o działalności pożytku publicznego i o wolontariacie, a jeżeli dotyczy ono innych zadań niż określone w tej ustawie - na podstawie umowy jednostki samorządu terytorialnego z podmiotem, o którym mowa w ust. 1; przepis art. 131 ust. 2 stosuje się odpowiednio. Tryb postępowania o udzielenie dotacji na inne zadania niż określone w ustawie, o której mowa w ust. 2, sposób jej rozliczania oraz sposób kontroli wykonywania zleconego zadania określa w drodze uchwały organ stanowiący jednostki samorządu terytorialnego, mając na uwadze zapewnienie jawności postępowania o udzielenie dotacji i jej rozliczenia.
Na podstawie powyższych przepisów samorządy terytorialne podejmowały próbę uchwalenia przepisów prawa umożliwiających przekazanie dotacji wspólnotom mieszkaniowym celem rewitalizacji obszarów miejskich i wiejskich wymagających takiej inicjatywy. Niestety podjęte próby nie spotkały się z akceptacją organów kontrolnych (regionalne izby obrachunkowe). Zgodnie z stanowiskiem RIO we Wrocławiu przekazanie z budżetu gminy dotacji na rzecz wspólnot mieszkaniowych na dofinansowanie kosztów remontów nieruchomości wspólnych, kosztów wykonania ogrodzeń tych nieruchomości czy też przyłączy do miejskiej sieci wodnej i kanalizacyjnej nie może być uznane za realizację zadań własnych gminy mieszczących się w zakresie spraw publicznych o znaczeniu lokalnym, niezastrzeżonych na rzecz innych podmiotów. Dotacje z budżetu gminy na rzecz wspólnot mieszkaniowych są bowiem przeznaczone na zaspokojenie potrzeb jedynie tych właścicieli, których lokale wchodzą w skład określonej nieruchomości, a więc wąskiej grupy mieszkańców, której nie można uznać za wspólnotę samorządową w rozumieniu art. 1 ust. 1 ustawy o samorządzie gminnym.
Z prezentowanym poglądem nie można się zgodzić. Wadliwa jest bowiem wykładnia powołanego przepisu wskazująca na następujące okoliczności. W myśl art. 6 ust. 1 ustawy o samorządzie gminnym do zakresu działania gminy należą wszystkie sprawy publiczne o znaczeniu lokalnym, niezastrzeżone ustawami na rzecz innych podmiotów. Zadania własne gminy określa wprost art. 7 ust. 1 powołanej ustawy; ich istotą jest zaspokajanie zbiorowych potrzeb wspólnoty tworzonej przez mieszkańców gminy. Sprawy, które należą do zakresu zadań własnych gminy, są wymienione przykładowo w pkt 1-20 art. 7 ust. 1 ustawy o samorządzie gminnym; wśród nich znajdują się sprawy ładu przestrzennego, gospodarki nieruchomościami, gospodarki wodnej, gminnych dróg, wodociągów i zaopatrzenia w wodę, kanalizacji oraz utrzymania czystości i porządku. Przekazanie jednak z budżetu gminy dotacji na rzecz wspólnot mieszkaniowych na dofinansowanie kosztów remontów nieruchomości wspólnych, kosztów wykonania ogrodzeń tych nieruchomości czy też przyłączy do miejskiej sieci wodnej i kanalizacyjnej nie może być uznane za realizację zadań własnych gminy mieszczących się w zakresie spraw publicznych o znaczeniu lokalnym, niezastrzeżonych na rzecz innych podmiotów. Dotacje z budżetu gminy na rzecz wspólnot mieszkaniowych są bowiem przeznaczone na zaspokojenie potrzeb jedynie tych właścicieli, których lokale wchodzą w skład określonej nieruchomości, a więc wąskiej grupy mieszkańców, której nie można uznać za wspólnotę samorządową w rozumieniu art. 1 ust. 1 ustawy o samorządzie gminnym.
Obowiązki ogółu właścicieli lokali wchodzących w skład nieruchomości tworzących wspólnotę mieszkaniową określają przepisy art. 13 ust. 1 ustawy z dnia 24 czerwca 1994 r. o własności lokali (tekst jedn.: Dz. U. z 2000 r. Nr 80, poz. 903, z późn. zm.), które stanowią m.in., że właściciel ponosi wydatki związane z utrzymaniem jego lokalu oraz jest obowiązany uczestniczyć w kosztach zarządu związanych z utrzymaniem nieruchomości wspólnej i współdziałać w ochronie wspólnego dobra. Dotacje z budżetu gminy powiększałyby w istocie majątek wspólnoty, czyli poszczególnych właścicieli lokali, w części odpowiadającej ich udziałowi w nieruchomości. Przekazanie dotacji na cele określone w uchwale nie może zatem być uznane za przejaw realizacji zadań własnych gminy mających charakter zadań publicznych.
Podjęcie bowiem przez wspólnoty mieszkaniowe zadań zmierzających w istocie rzeczy do zrewitalizowania określonych obszarów miejskich prowadzi do wykonania zadań własnych jednostki samorządu terytorialnego i stanowi nie tylko zaspokojenie potrzeb określonych w art. 7 ust. pkt 1-3, ale nadto skutkiem takiego działania jest promocja gminy. Oczywiście wydaje się, iż dotacje udzielone na zasadzie art. 176 ustawy o finansach publicznych powinny być dokonywane w ramach przygotowanych kompleksowych programów dotyczących poszczególnych obszarów. Wówczas działania samorządu terytorialnego i wspólnot mieszkaniowych stanowiłyby jednoznacznie działanie na rzecz dobra publicznego.
Mając na uwadze powyższe, zwracamy się do Państwa z następującymi pytaniami:
1. Jakie działania prawne podejmowane są obecnie przez Ministerstwo Finansów i Ministerstwo Rozwoju Regionalnego w zakresie pomocy jednostkom samorządu terytorialnego w procesach i programach rewitalizacji obszarów miejskich i wiejskich?
2. Czy Ministerstwo Finansów i Ministerstwo Rozwoju Regionalnego podjęło bądź zamierza podjąć inicjatywy legislacyjne zmierzające do umożliwienia wspólnotom mieszkaniowym i samorządom terytorialnym prowadzenia wspólnych działań rewitalizacyjnych na podstawie przepisów ustawy o finansach publicznych?
3. Czy opracowany został program rewitalizacji obszarów miejskich i wiejskich na podstawie środków pochodzących z budżetów Skarbu Państwa i jednostek samorządu terytorialnego?
4. Jaka jest ocena Ministerstwa Finansów i Ministerstwa Rozwoju Regionalnego możliwości stosowania przepisu art. 176 ustawy o finansach publicznych w obecnym brzmieniu na potrzeby udzielania dotacji wspólnotom mieszkaniowym celem przeprowadzenia działań rewitalizacyjnych?
Posłowie Roman Brodniak,
Ewa Drozd i Ewa Wolak
Warszawa, dnia 23 lipca 2008 r.