VI kadencja
Odpowiedź ministra rolnictwa i rozwoju wsi
na zapytanie nr 637
w sprawie stanowiska rządu dotyczącego żywności genetycznie zmodyfikowanej
Szanowny Panie Marszałku! W nawiązaniu do pisma z dnia 15 lutego 2008 r., znak: SPS-024-637/08, przekazującego interpelację posła Artura Górskiego w sprawie stanowiska rządu dotyczącego żywności genetycznie zmodyfikowanej uprzejmie informuję, że na podstawie art. 93 ust. 1 ustawy z dnia 25 sierpnia 2006 r. o bezpieczeństwie żywności i żywienia (Dz. U. z 2006 r., Nr 171, poz. 1225) organem odpowiedzialnym w Polsce za wykonywanie czynności dotyczących żywności zawierającej, składającej się lub wyprodukowanej z GMO jest główny inspektor sanitarny. Jednocześnie przedstawiam następujące odpowiedzi na pytania zadane w interpelacji.
1. Czy Polska utrzyma zapisy ustawowe chroniące polskie rolnictwo i rynek konsumencki przed żywnością zmodyfikowaną genetycznie?
Uprzejmie informuję, że w dalszym ciągu obowiązuje ˝Ramowe stanowisko Polski dotyczące organizmów genetycznie zmodyfikowanych˝ przyjęte przez Radę Ministrów w marcu 2006 r. Zgodnie z tym stanowiskiem rząd opowiada się przeciwko wprowadzaniu do obrotu pasz genetycznie zmodyfikowanych oraz przeciwko wprowadzaniu do uprawy genetycznie zmodyfikowanej kukurydzy, rzepaku, buraka cukrowego, ziemniaka i soi. Natomiast rząd dopuszcza możliwość importu żywności genetycznie zmodyfikowanej pod warunkiem wyraźnego jej oznakowania i bez możliwości dalszego jej przetwarzania w Polsce.
Należy ponadto podkreślić, że sprawy odnoszące się do żywności genetycznie zmodyfikowanej są uregulowane bardzo restrykcyjnymi przepisami znajdującymi się nie w przepisach ustaw krajowych, lecz w rozporządzeniach wspólnotowych, jakimi są:
- rozporządzenie nr 1829/2003 Parlamentu Europejskiego i Rady z dnia 22 września 2003 r. w sprawie genetycznie zmodyfikowanej żywności i paszy oraz
- rozporządzenie nr 1830/2003 Parlamentu Europejskiego i Rady z dnia 22 września 2003 r. w sprawie możliwości śledzenia i znakowania organizmów genetycznie zmodyfikowanych oraz możliwości śledzenia żywności i produktów paszowych wyprodukowanych z organizmów genetycznie zmodyfikowanych i zmieniające dyrektywę 2001/18/WE.
Rozporządzenia te obowiązują wprost we wszystkich państwach członkowskich UE i w związku z tym Polska, będąc członkiem UE, jest zobligowana do przestrzegania przepisów tych rozporządzeń. Jednocześnie jako pojedynczy członek UE Polska nie posiada mocy decyzyjnej, aby podejmować samodzielne decyzje co do utrzymywania, zmieniania czy uchylania przepisów ww. rozporządzeń.
2. Czy i jakie będą ograniczenia, czy będzie możliwość uprawy takich roślin na cele paszowe i przemysłowe?
Zgodnie z obowiązującymi w Unii przepisami wprowadzenie do obrotu genetycznie zmodyfikowanych roślin z możliwością ich uprawy odbywa się na podstawie dyrektywy 2001/18/WE z dnia 12 marca 2001 r. w sprawie zamierzonego uwalniania do środowiska organizmów zmodyfikowanych genetycznie i uchylenia dyrektywy 90/220/EWG lub, jeżeli roślina ma być wykorzystana jako żywność lub pasza, na podstawie rozporządzenia 1829/2003/WE w sprawie genetycznie zmodyfikowanej żywności i pasz.
Obecnie zgodnie z prawem UE w swobodnym obrocie w Unii znajduje się 25 produktów genetycznie zmodyfikowanych: bawełna (MON1445), bawełna (MON15985), bawełna (MON15985 x MON1445), bawełna (MON531), bawełna (MON531 x MON1445), kukurydza (Bt11), kukurydza (DAS1507), kukurydza (DAS1507xNK603), kukurydza (DAS59122), kukurydza (GA21), kukurydza (MON810), kukurydza (MON863), kukurydza (MON863 x NK603), kukurydza (MON863 x MON810), kukurydza (NK603), kukurydza (NK603 x MON810), kukurydza (T25), biomasa bakteryjna, biomasa drożdżowa, rzepak (GT73), rzepak (MS8, RF3, MS8xRF3), rzepak (T45), soja (MON40-3-2), burak cukrowy (H7-1), goździki (linia 123.2.38). Spośród tych produktów jedynie kukurydza MON 810 charakteryzująca się odpornością na owady błonkoskrzydłe (m. in. omacnica prosowianka) została dopuszczona do uprawy. Odmiany tej kukurydzy są wpisane do Wspólnotowego Katalogu Odmian Roślin Rolniczych (CCA), co umożliwia ich uprawę na terenie wszystkich państw członkowskich. Z wyjątkiem goździków pozostałe produkty przeznaczone są do wykorzystania jako żywność, pasza, składniki żywności lub paszy oraz produkty służące do wytworzenia żywności lub paszy, a także do przetwarzania przemysłowego.
W oparciu o wspomniane wcześniej ˝Ramowe stanowisko Polski dotyczące organizmów genetycznie zmodyfikowanych˝ w toku prac parlamentarnych w ustawie z dnia 26 czerwca 2003 r. o nasiennictwie (Dz. U. z 2007 r. Nr 41, poz. 271, ze zm.): wprowadzony został:
- zakaz wpisywania odmian genetycznie zmodyfikowanych do krajowego rejestru oraz
- zakaz dopuszczania do obrotu na terytorium Rzeczypospolitej Polskiej materiału siewnego odmian genetycznie zmodyfikowanych,
natomiast w ustawie z dnia 22 lipca 2006 r. o paszach (Dz. U. Nr 144, poz. 1045), również w trakcie prac parlamentarnych, zakaz wprowadzania do obrotu na terytorium Rzeczypospolitej Polskiej pasz genetycznie zmodyfikowanych oraz organizmów genetycznie zmodyfikowanych przeznaczonych do użytku paszowego.
Wyżej wymienione przepisy zostały zakwestionowane przez Komisję Europejską jako naruszenie przepisów wspólnotowych, których, przystępując do Unii Europejskiej, zobowiązaliśmy się przestrzegać. Komisja wszczęła więc przeciwko Polsce postępowanie w trybie art. 226 traktatu ustanawiającego Wspólnotę Europejską. W wyniku tego postępowania, po zapoznaniu się z przedstawionymi przez polski rząd wyjaśnieniami, w dniu 31 stycznia br. Komisja Europejska wydała oficjalny komunikat, że w związku z wprowadzonymi w ustawie o nasiennictwie ograniczeniami składa przeciwko Polsce skargę do Europejskiego Trybunału Sprawiedliwości.
W Polsce podobnie jak w przypadku wielu innych krajów członkowskich Unii Europejskiej problematyka dotycząca wytwarzania, wprowadzania do obrotu i stosowania w żywieniu zwierząt pasz genetycznie zmodyfikowanych budzi wiele kontrowersji, których odzwierciedleniem są liczne dyskusje i polemiki społeczne, a także debaty polityczne.
Ponieważ Polska nie dysponuje wynikami badań naukowych potwierdzającymi czy też wykluczającymi szkodliwy wpływ pasz genetycznie zmodyfikowanych na zdrowie zwierząt, ludzi i na środowisko naturalne, istnieje konieczność przeprowadzenia stosownych doświadczeń. Pomimo upływu 1,5 rocznego okresu od uchwalenia ustawy o paszach badania takie nie były prowadzone. Dopiero Rada Ministrów w dniu 20 grudnia przyjęła uchwałę nr 306/2007 w sprawie zmiany programu wieloletniego pod nazwą ˝Biologiczne, środowiskowe i technologiczne uwarunkowania rozwoju produkcji zwierzęcej˝. Uchwałą wprowadzono możliwość wykonywania badań z zakresu wpływu pasz genetycznie zmodyfikowanych i organizmów genetycznie zmodyfikowanych przeznaczonych do użytku paszowego na produkcyjność i zdrowotność zwierząt, transfer transgenicznego kwasu deoksyrybonukleinowego (DNA) w przewodzie pokarmowym oraz jego retencję w tkankach i produktach żywnościowych pochodzenia zwierzęcego. Badania powyższe będą realizowane w latach 2008-2010 przez instytuty resortowe, tj. Instytut Zootechniki - Państwowy Instytut Badawczy w Krakowie oraz w Państwowy Instytut Weterynaryjny - Państwowy Instytut Badawczy w Puławach.
Należy podkreślić, że Polska nie ma obecnie możliwości zastąpienia soi genetycznie zmodyfikowanej w żywieniu zwierząt. Substytucja soi genetycznie zmodyfikowanej jest bardzo ograniczona, ponieważ główni światowi producenci i eksporterzy soi, uprawiający ponad 80% jej światowej produkcji, przeszli prawie całkowicie na uprawę soi genetycznie zmodyfikowanej. Zakaz stosowania mączek mięsno-kostnych w krajowym przemyśle paszowym spowodował powstanie znaczących niedoborów białka, które musiały być zastąpione wysokobiałkowymi surowcami pochodzenia roślinnego. Zasadniczą rolę w pokryciu tych niedoborów spełniają importowane śruty roślin oleistych, w tym głównie poekstrakcyjna śruta sojowa. W przypadku wprowadzenia z dniem 12 sierpnia 2008 r. zakazu wytwarzania, wprowadzania do obrotu i stosowania w żywieniu zwierząt pasz genetycznie zmodyfikowanych i organizmów genetycznie zmodyfikowanych przeznaczonych do użytku paszowego z pewnością wystąpiłyby trudności z zakupem surowca wolnego od genetycznej modyfikacji w ilości pokrywającej zapotrzebowanie krajowych producentów.
Jednocześnie należy zaznaczyć, że wprowadzając zakaz wytwarzania, wprowadzania do obrotu i stosowania w żywieniu zwierząt pasz genetycznie zmodyfikowanych, Polska nie może ograniczyć napływu żywności z państw członkowskich, jak i z krajów trzecich, w tym produktów pochodzenia zwierzęcego uzyskanych ze zwierząt lub od zwierząt karmionych paszami GMO. Zakaz taki dotknie głównie polskich producentów rolnych, lecz nie zabezpieczy przed napływem żywności pochodzenia zwierzęcego wytworzonej ze zwierząt i od zwierząt karmionych paszami GMO, importowanej z innych krajów UE.
W związku z powyższym rozważana jest propozycja nowelizacji ustawy z dnia 22 lipca 2006 r. o paszach, która polegać będzie na przesunięciu do dnia 1 stycznia 2012 r. terminu wejścia w życie zakazu wytwarzania, wprowadzania do obrotu i stosowania w żywieniu zwierząt pasz genetycznie zmodyfikowanych i organizmów genetycznie zmodyfikowanych przeznaczonych do użytku paszowego.
Jeśli chodzi o uprawę genetycznie zmodyfikowanych odmian roślin na terenie Polski, z punktu widzenia interesu państwa bardzo ważną kwestią jest to, aby uprawy roślin transgenicznych były prowadzone w sposób kontrolowany i pod nadzorem, a nie poza kontrolą, jak ma to obecnie miejsce w Polsce (powodem jest brak uregulowań prawnych w zakresie prowadzenia komercyjnych upraw roślin GM). Dlatego jednym z kluczowych zadań rządu będzie kontynuacja pracy nad projektem ustawy ˝Prawo o organizmach genetycznie zmodyfikowanych˝, bowiem dopiero nowa ustawa wraz z rozporządzeniami wykonawczymi wypełni istniejące luki prawne w obszarze GMO. Zgodnie z prawem wspólnotowym wybór między prowadzeniem upraw ekologicznych, konwencjonalnych czy transgenicznych zależy tylko i wyłącznie od samych rolników. Dobrym rozwiązaniem wydaje się więc ustanowienie wysokich wymogów w zakresie koegzystencji, czyli współistnienia wszystkich trzech typów upraw. Wymagania takie powinny przyczynić się do zminimalizowania ryzyka wynikającego z prowadzenia upraw roślin genetycznie zmodyfikowanych przez komercyjne podmioty, jeżeli byłyby one zainteresowane ich prowadzeniem.
3. Czy i jak będzie monitorowana produkcja takiej żywności?
4. Czy i jak będzie monitorowany jej import z innych krajów Unii Europejskiej do Polski?
5. Czy rząd ma całkowitą pewność, że żywność genetycznie zmodyfikowana jest zdrowa dla ludzi?
Na wstępie należy raz jeszcze podkreślić, że sprawy dotyczące żywności genetycznie zmodyfikowanej są uregulowane rozporządzeniami wspólnotowymi, wymienionymi w odpowiedzi na pytanie nr 1, z których rozporządzenie 1829/2003 określa skomplikowaną i restrykcyjną procedurę dopuszczania do obrotu organizmów genetycznie zmodyfikowanych (GMO) jako żywność lub do produkcji żywności.
Jednym z etapów tej procedury jest naukowa ocena wniosku o wprowadzenie do obrotu żywności zawierającej, składającej się lub wyprodukowanej z określonego GMO, która jest przeprowadzana przez Europejski Urząd do Spraw Bezpieczeństwa Żywności (EFSA). Na wniosek taki składa się obszerna dokumentacja, w tym wyniki badań potwierdzających, że dane GMO z przeznaczeniem na żywność nie wywiera szkodliwych skutków dla zdrowia ludzi, zwierząt lub środowiska naturalnego, metodyka badań i inne dane.
W czasie przeprowadzania oceny naukowej wniosku odbywają się trzymiesięczne konsultacje z kompetentnymi instytucjami państw członkowskich, w trakcie których można zgłaszać uwagi. Rozpatrywane są przede wszystkim aspekty natury naukowej, które dokładnie sprawdzane są przez EFSA.
Proces naukowej oceny wniosku kończy się wydaniem opinii, a następnie przekazaniem jej do wnioskodawcy, Komisji Europejskiej oraz państw członkowskich. Po usunięciu danych poufnych jest ona udostępniana opinii publicznej z możliwością zgłoszenia uwag i komentarzy do Komisji Europejskiej w ciągu 30 dni od daty jej publikacji na stronie internetowej KE.
Komisja Europejska, zgodnie z dalszymi etapami procedury, przygotowuje projekt decyzji na wprowadzenie do obrotu żywności genetycznie zmodyfikowanej, której dotyczy dany wniosek. Projekt decyzji jest następnie przedkładany do konsultacji i głosowany na Stałym Komitecie do Spraw Łańcucha Żywnościowego i Zdrowia Zwierząt (Standing Committee on the Food Chain and Animal Health - SCFCAH - jeden z licznych komitetów Komisji Europejskiej). Przyjmowanie decyzji odbywa się zgodnie z tzw. komitologiczną procedurą regulacyjną określoną w decyzji Rady 1999/468/WE z dnia 28 czerwca 1999 r. ustanawiającą warunki wykonywania uprawnień wykonawczych przyznanych Komisji zmienionej decyzją Rady 2006/512/WE z dnia 17 lipca 2006 r.
Jeśli dla danego GMO zostanie przyjęta przez Komisję Europejską decyzja na wprowadzenie do obrotu GMO z przeznaczeniem na żywność, informacja o tym jest publikowana we Wspólnotowym Rejestrze Genetycznie Zmodyfikowanej Żywności i Paszy (http://ec.europa.eu/food/dyna/gm_register/index_en.cfm). Żywność znajdująca się w tym rejestrze może znajdować się na rynku UE, pod warunkiem że jest oznakowana zgodnie z przepisami rozporządzenia 1829/2003/WE. Konieczność właściwego znakowania żywności GM zapewnia konsumentom możliwość świadomego wyboru między żywnością GM a jej konwencjonalnym odpowiednikiem. Wymóg oznakowania żywności GM jest systematycznie weryfikowany w ramach urzędowej kontroli żywności prowadzonej przez organy Państwowej Inspekcji Sanitarnej. Można zatem powiedzieć, że jest to pewnego rodzaju monitoring, o którym mowa w pytaniu nr 3.
Należy podkreślić, że decyzje na wprowadzenie do obrotu danej żywności genetycznie zmodyfikowanej są wydawane na okres 10 lat. Przy odnawianiu takiej decyzji brane są pod uwagę dane naukowe, które mogły pojawić się w trakcie obowiązywania decyzji.
Reasumując, wprowadzanie do obrotu żywności genetycznie zmodyfikowanej poprzedzone jest długotrwałą i restrykcyjną procedurą administracyjną, oceną naukową i szerokimi konsultacjami społecznymi, zarówno na poziomie instytucji Unii Europejskiej, jak również na poziomie krajowym. W związku z tym biorąc pod uwagę obecny stan wiedzy naukowej i opinie ekspertów, można twierdzić, że żywność GM dopuszczona do obrotu zgodnie z przepisami rozporządzenia 1829/2003WE, nie stanowi zagrożenia dla zdrowia ludzi. W przypadku jednak gdyby zaistniały uzasadnione obawy, że żywność (nie tylko genetycznie zmodyfikowana), która pochodzi ze Wspólnoty lub jest przywożona z państwa trzeciego, stworzy poważne ryzyko dla zdrowia ludzkiego, zdrowia zwierząt lub środowiska, wdrażane zostają specjalne procedury zakazujące przywozu, wprowadzania do obrotu oraz wycofywania z obrotu tej żywności. Wymogi te zostały określone przepisami rozporządzenia 178/2002 Parlamentu Europejskiego i Rady z dnia 28 stycznia 2002 r. ustanawiającego ogólne zasady i wymagania prawa żywnościowego, powołującego Europejski Urząd do Spraw bezpieczeństwa żywności oraz ustanawiającego procedury w zakresie bezpieczeństwa żywności.
Przepisy rozporządzeń, o których była mowa w powyższych wyjaśnieniach obowiązują w całej Unii Europejskiej, wszędzie tak samo. Dlatego też zgodnie z traktatową zasadą swobodnego przepływu towarów wprowadzenie do obrotu produktu GM na terytorium jednego z krajów członkowskich Unii Europejskiej oznacza również możliwość występowania w obrocie tego produktu na terenie Polski. W związku z powyższym nie ma konieczności monitorowania importu żywności GM z innych krajów UE do Polski.
Z poważaniem
Minister
Marek Sawicki
Warszawa, dnia 7 marca 2008 r.