VI kadencja
Odpowiedź sekretarza stanu w Ministerstwie Środowiska - z upoważnienia ministra -
na interpelację nr 8200
w sprawie zmiany ustawy o organizmach genetycznie zmodyfikowanych
Szanowny Panie Marszałku! Odpowiadając na pismo z dnia 26 lutego 2009 r., znak: SPS-023-8200/09, dotyczące interpelacji pana posła Waldemara Andzela w sprawie zmiany ustawy o organizmach genetycznie zmodyfikowanych, przedkładam informacje odnoszące się do problematyki zawartej w pytaniach pana posła.
Pytanie 1 - Czy rząd planuje wnieść inicjatywę ustawodawczą mającą na celu zmianę brzmienia ustawy o organizmach genetycznie zmodyfikowanych?
W związku z obecnością organizmów genetycznie zmodyfikowanych w naszym szeroko pojętym środowisku zadaniem administracji rządowej było i jest przede wszystkim stworzenie odpowiednich warunków do prowadzenia działalności, której przedmiotem są te organizmy.
Podstawowym aktem prawnym normującym sprawy organizmów genetycznie zmodyfikowanych w Polsce jest ustawa z dnia 22 czerwca 2001 r. o organizmach genetycznie zmodyfikowanych (Dz. U. z 2007 r. Nr 36, poz. 233), która weszła w życie z dniem 26 października 2001 r. Na podstawie ustawy z dnia 22 czerwca 2001 r. o organizmach genetycznie zmodyfikowanych zostało wydanych 5 rozporządzeń.
W najbliższym czasie system prawnej reglamentacji w obszarze organizmów genetycznie zmodyfikowanych ulegnie gruntownej przebudowie. Projekt ustawy Prawo o organizmach genetycznie zmodyfikowanych stanowi bowiem kompleksową regulację prawną w obszarze organizmów genetycznie zmodyfikowanych. Nowa ustawa uchyli obowiązującą obecnie ustawę z dnia 22 czerwca 2001 r. o organizmach genetycznie zmodyfikowanych (Dz. U. z 2007 r. Nr 36, poz. 233). Podstawowym celem projektowanego aktu prawnego jest dokonanie transpozycji do polskiego porządku prawnego dyrektyw Wspólnot Europejskich regulujących zagadnienia dotyczące organizmów genetycznie zmodyfikowanych oraz zapewnienie stosowania na terytorium Rzeczypospolitej Polskiej przepisów rozporządzeń Wspólnot Europejskich w tym zakresie. Kształtując przepisy projektu ustawy, uwzględniono również wytyczne zawarte w ramowym stanowisku rządu RP dotyczącym organizmów genetycznie zmodyfikowanych. Dodatkowo zamiarem projektodawcy było sprecyzowanie tych przepisów dotyczących regulowanej materii, które na gruncie ustawy z dnia 22 czerwca 2001 r. o organizmach genetycznie zmodyfikowanych budziły wątpliwości interpretacyjne.
Projektowany zakres zmian oraz ich liczba spowodowały konieczność opracowania projektu nowej ustawy, a nie nowelizacji obecnie obowiązującego aktu prawnego. Zmiany wprowadzane przez projekt ustawy mają zasadnicze znaczenia dla charakteru i kształtu instytucji prawnych funkcjonujących na podstawie ustawy z dnia 22 czerwca 2001 r. o organizmach genetycznie zmodyfikowanych.
Projekt ustawy reguluje zagadnienia dotyczące organizmów genetycznie zmodyfikowanych w zakresie:
1) prowadzenia zakładów inżynierii genetycznej,
2) zamkniętego użycia mikroorganizmów genetycznie zmodyfikowanych oraz zamkniętego użycia organizmów genetycznie zmodyfikowanych,
3) zamierzonego uwolnienia organizmów genetycznie zmodyfikowanych do środowiska w celach doświadczalnych,
4) wprowadzenia do obrotu organizmów genetycznie zmodyfikowanych jako produktów lub w produktach,
5) upraw roślin genetycznie zmodyfikowanych,
6) udostępniania informacji o organizmach genetycznie zmodyfikowanych.
W projekcie ustawy wskazano organy właściwe w sprawach dotyczących organizmów genetycznie zmodyfikowanych na terytorium Rzeczypospolitej Polskiej. W szczególności projekt ustawy wprowadza zmiany w przepisach ustaw regulujących zasady i tryb działania organów kontrolnych, precyzując zakres zadań tych organów w ramach kontroli i nadzoru przestrzegania przepisów o organizmach genetycznie zmodyfikowanych. Zamiarem projektodawcy było stworzenie szczelnego i skutecznego systemu kontrolnego w obszarze organizmów genetycznie zmodyfikowanych.
Projekt ustawy, a wraz z nim inne akty normatywne, stworzą spójny system prawnej reglamentacji działalności w zakresie działań dotyczących organizmów genetycznie zmodyfikowanych. W szczególności zostanie dokonany precyzyjny podział zadań kontrolnych pomiędzy organami administracji publicznej, a w szczególności między Państwową Inspekcją Pracy, Państwową Inspekcją Sanitarną, Inspekcją Ochrony Środowiska, Inspekcją Handlową, Inspekcją Jakości Handlowej Artykułów Rolno-Spożywczych, Państwową Inspekcją Ochrony Roślin i Nasiennictwa oraz Inspekcją Weterynaryjną.
Projekt ustawy dzieli się na jedenaście działów. W każdym dziale zostały umieszczone przepisy pogrupowane w jednostki systematyzacyjne niższego rzędu - rozdziały. Pogrupowanie zespołów przepisów w działy zapewnia przejrzystość oraz ułatwia adresatom norm prawnych odszukanie tych przepisów, które ich bezpośrednio dotyczą.
Przepisy projektu ustawy nie mają zastosowania do produktów leczniczych oraz żywności i pasz zawierających, składających się lub wytworzonych z organizmów genetycznie zmodyfikowanych, o których mowa w rozporządzeniu (WE) nr 1829/2003.
Odnosząc się szczegółowo do tematyki poruszonej w wystąpieniu pana posła, dla przykładu dział IV projektu ustawy dotyczy zamierzonego uwolnienia organizmów genetycznie zmodyfikowanych do środowiska w celach doświadczalnych. Biorąc pod uwagę fakt, że zamierzone uwolnienie organizmów genetycznie zmodyfikowanych do środowiska w celach doświadczalnych będzie przebiegało w środowisku naturalnym, zasadą przyświecającą opracowaniu przepisów było stworzenie maksymalnie surowego reżimu oceniania bezpieczeństwa danego eksperymentu polowego w kontekście jego bezpieczeństwa dla środowiska. Szczególny nacisk położony zostanie na uwarunkowania środowiskowe (skład gleb, fauna, flora, obecność gatunków chronionych, uwarunkowania klimatyczne itd.).
W dziale V projektu ustawy określono szczegółowe procedury dotyczące postępowania z wnioskami, które dotyczą wprowadzenia do obrotu organizmów genetycznie zmodyfikowanych jako produkt lub w produktach. Zgodnie z art. 22 dyrektywy 2001/18/WE organizmy genetycznie zmodyfikowane jako produkty lub w produktach są wprowadzane na całym rynku wspólnotowym poprzez uzyskanie decyzji w dowolnie wybranym kraju członkowskim UE. W związku z tą ogólną zasadą procedura wprowadzenia do obrotu organizmu genetycznie zmodyfikowanego jako produktu lub w produktach powinna być jednolita we wszystkich państwach członkowskich Unii Europejskiej. Zgodnie z przepisami projektu ustawy wprowadzenie do obrotu organizmu genetycznie zmodyfikowanego jako produktu lub w produktach na terytorium Rzeczypospolitej Polskiej wymaga uzyskania decyzji. Decyzję tę wydaje minister właściwy do spraw środowiska. Decyzja ministra właściwego do spraw środowiska wydawana jest dopiero po przekazaniu mu decyzji właściwego organu Wspólnoty Europejskiej, w przypadku zastosowania procedury wynikającej z art. 18 ust. 1 dyrektywy 2001/18/WE. Jednocześnie na obszarze Wspólnoty mogą znaleźć się organizmy genetycznie zmodyfikowane jako produkty lub w produktach, które zostały dopuszczone do obrotu decyzjami właściwych organów innych niż Rzeczpospolita Polska państw członkowskich UE. W takich przypadkach decyzje wydane przez te organy są uznawane jak decyzja wydana przez ministra właściwego do spraw środowiska. W stosunku do obecnie obowiązującej ustawy z dnia 22 czerwca 2001 r. o organizmach genetycznie zmodyfikowanych wprowadzono ważną zmianę polegającą na określeniu, że użytkownicy niebędący wnioskodawcami, ale dokonujący obrotu produktami mogą to czynić na podstawie decyzji wydanych podmiotom składającym wnioski (de facto podmioty składające wnioski są właścicielami technologii danego organizmu genetycznie zmodyfikowanego). Nowym dokumentem, jaki powinien zostać dołączony do wniosku, jest plan monitorowania, w którym wnioskodawca przedstawia strategię monitorowania zagrożeń organizmu genetycznie zmodyfikowanego wprowadzonego na rynek jako produkt lub w produktach.
Ponadto projekt ustawy Prawo o organizmach genetycznie zmodyfikowanych zawiera, w odróżnieniu od obowiązującej ustawy o GMO, przepisy dotyczące prowadzenia upraw roślin genetycznie zmodyfikowanych. Projektodawcą tych przepisów jest minister rolnictwa i rozwoju wsi.
Wychodząc naprzeciw oczekiwaniom społecznym wprowadzono do projektu przepisy regulujące tworzenie stref wolnych od upraw roślin genetycznie zmodyfikowanych. Strefa wolna od upraw roślin genetycznie zmodyfikowanych obejmuje obszar sąsiadujących ze sobą działek ewidencyjnych. Czynności związane z tworzeniem strefy wolnej od upraw roślin genetycznie zmodyfikowanych będą należały do zadań samorządu województwa. Sejmik województwa będzie mógł podjąć uchwałę o utworzeniu strefy wolnej od upraw roślin genetycznie zmodyfikowanych, jeżeli: z pisemnym wnioskiem wystąpią posiadacze gospodarstw rolnych, prowadzących uprawę gatunków roślin, które mogą ulec przekrzyżowaniu z roślinami genetycznie zmodyfikowanymi tego samego lub spokrewnionego gatunku; lub programy i plany dotyczące upraw na obszarze gmin lub powiatów położonych na obszarze województwa przewidują zachowanie upraw ekologicznych lub tradycyjnych, zaś uprawa roślin genetycznie zmodyfikowanych mogłaby temu zagrozić; lub uprawa roślin genetycznie zmodyfikowanych wykluczałaby możliwość zapewnienia współistnienia upraw zmodyfikowanych genetycznie, upraw tradycyjnych lub upraw ekologicznych ze względu na duże rozdrobnienie gospodarstw.
Projekt ustawy reguluje również kwestie udostępniania informacji w sprawach organizmów genetycznie zmodyfikowanych i udziału społeczeństwa w procesie podejmowania decyzji dotyczących tych organizmów. Dotychczas stosowano przepisy o dostępie do informacji o środowisku. Biorąc jednak pod uwagę obszerność regulacji w tej materii oraz nastroje społeczne, narosłe wokół kwestii organizmów genetycznie zmodyfikowanych, postanowiono uregulować tę kwestię w projekcie ustawy Prawo o organizmach genetycznie zmodyfikowanych.
W dziale IX projektu: Odpowiedzialność prawna zostały zamieszczone dwa rozdziały regulujące odpowiedzialność cywilną oraz zamieszczające przepisy karne właściwe dla tej ustawy. Pojawiły się nowe kategorie czynów, które powinny być penalizowane. Ze względu na stopień szkodliwości czynów określona zastała kategoria czynów kwalifikowanych jako wykroczenia oraz jako przestępstwa.
Projektowana ustawa zawiera przepisy techniczne w rozumieniu rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 23 grudnia 2002 r. w sprawie sposobu funkcjonowania krajowego systemu notyfikacji norm i aktów prawnych (Dz. U. Nr 239, poz. 2039 oraz z 2004 r. Nr 65, poz. 597) i tym samym podlega notyfikacji Komisji Europejskiej. Projekt został wysłany do Komisji Europejskiej 19 grudnia 2008 r. Termin przekazania Polsce opinii Komisji Europejskiej upływa 20 marca br., w tym czasie nie przewiduje się żadnych prac legislacyjnych nad projektem.
Aktualny projekt został opracowany zgodnie z uwagami Komisji Europejskiej, wynikającymi z notyfikacji technicznej, której podlegały przepisy dotyczące koegzystencji, jak również decyzji KE wydanej w ramach notyfikacji na podstawie art. 95 ust. 5 traktatu WE (decyzji Komisji Europejskiej 2008/62/WE z dnia 12 października 2007 r. (notyfikowanej jako dokument nr K(2007)4697) dotyczącej art. 111 i 172 polskiego projektu ustawy Prawo o organizmach genetycznie zmodyfikowanych, zgłoszonego przez Rzeczpospolitą Polską zgodnie z art. 95 ust. 5 traktatu WE jako odstępstwo od przepisów dyrektywy 2001/18/WE Parlamentu Europejskiego i Rady w sprawie zamierzonego uwalniania do środowiska organizmów zmodyfikowanych genetycznie (Dz. Urz. UE L 16 z 19.1.2008, str. 17, z późn. zm.)).
Pytanie 2 - Czy jest możliwość bardziej widocznego oznakowania produktów zawierających GMO?
Sprawy znakowania produktów zawierających GMO, składających się z GMO lub będących GMO, w tym żywności genetycznie zmodyfikowanej, są uregulowane w rozporządzeniu nr 1829/2003 Parlamentu Europejskiego i Rady z dnia 22 września 2003 r. w sprawie genetycznie zmodyfikowanej żywności i paszy oraz rozporządzeniu nr 1830/2003 Parlamentu Europejskiego i Rady z dnia 22 września 2003 r. w sprawie możliwości śledzenia i znakowania organizmów genetycznie zmodyfikowanych oraz możliwości śledzenia żywności i produktów paszowych wyprodukowanych z organizmów genetycznie zmodyfikowanych i zmieniającym dyrektywę 2001/18/WE. W związku z tym nie ma konieczności (a także możliwości) ustalania odrębnych wymagań w przepisach krajowych.
Obowiązek znakowania dotyczy środków spożywczych dostarczanych do konsumenta końcowego lub zakładów zbiorowego żywienia, które zawierają lub składają się z GMO (np. chleb z ziarnami soi GM, wafle wyprodukowane z udziałem mąki kukurydzianej z kukurydzy GM, wędliny z dodatkiem białka sojowego wyprodukowanego z soi GM) lub są wyprodukowane z GMO lub zawierają składniki wyprodukowane z GMO (np. olej sojowy wyprodukowany z soi GM, majonez z dodatkiem oleju wyprodukowanego z soi GM).
Zgodnie z art. 13 rozporządzenia 1829/2003 w oznakowaniu powyższych środków spożywczych musi być zamieszczona jedna z następujących informacji: ˝genetycznie zmodyfikowany˝, ˝zawiera genetycznie zmodyfikowaną (tu: nazwa organizmu, np. soja)˝, ˝zawiera (tu: nazwa składnika, np. olej) wyprodukowany z genetycznie zmodyfikowanej (tu: nazwa organizmu, np. soja) lub ˝wyprodukowany z genetycznie zmodyfikowanej (tu: nazwa organizmu, np. soja, burak). Powyższe określenia mogą pojawiać się w przypisie do wykazu składników. W tym przypadku przedsiębiorca jest zobowiązany do ich wydrukowania czcionką przynajmniej tej samej wielkości, co wykaz składników. Jeżeli nie istnieje wykaz składników, określenia te umieszcza się czytelnie na etykiecie. Jeżeli żywność jest oferowana do sprzedaży konsumentowi końcowemu w postaci żywności wstępnie niepakownej (np. produkty cukiernicze pakowane na miejscu przez sprzedawcę) lub żywności wstępnie pakowanej w niewielkich pojemnikach, z których największa powierzchnia mierzy mniej niż 10 cm2, powyższe określenia należy w sposób trwały i widoczny umieścić albo na tabliczce informacyjnej na danej żywności, albo bezpośrednio obok niej, lub na opakowaniu tej żywności, czcionką na tyle dużą, by można było je łatwo odnaleźć i odczytać.
Ewentualne zmiany w zakresie znakowania produktów zawierających lub składających się z organizmów genetycznie zmodyfikowanych musiałyby być wprowadzone na poziomie Unii Europejskiej. Zmiany takie wymagają bowiem nowelizacji rozporządzeń wspólnotowych.
Z poważaniem
Sekretarz stanu
Stanisław Gawłowski
Warszawa, dnia 11 marca 2009 r.