VI kadencja

opis sprawy

Odpowiedź na interpelację w sprawie wycofania się rządu PO i PSL z programu finansowania wycieczek patriotycznych

Odpowiedź podsekretarza stanu w Ministerstwie Edukacji Narodowej - z upoważnienia prezesa Rady Ministrów -

na interpelację nr 6941

w sprawie wycofania się rządu PO i PSL z programu finansowania wycieczek patriotycznych

   Szanowny Panie Marszałku! Odpowiadając na interpelację pana posła Przemysława Gosiewskiego (SPS-023-6941/08), uprzejmie informuję, że minister edukacji narodowej w 2007 r. był dysponentem rezerwy celowej nr 11 budżetu państwa pn.: Dofinansowanie kosztów wdrażania reformy oświaty, w ramach której zostały wydzielone środki finansowe w wysokości 8 mln zł z przeznaczeniem na dofinansowanie wycieczek dla dzieci i młodzieży realizowanych w ramach ˝Programu wycieczek edukacyjnych dla dzieci i młodzieży do miejsc pamięci narodowej - Podróże historyczno-kulturowe w czasie i przestrzeni˝.

   W Ministerstwie Edukacji Narodowej opracowany został program wycieczek edukacyjnych dla dzieci i młodzieży oraz podział środków finansowych rezerwy celowej, który został przesłany do wojewodów celem jego realizacji. Podziału środków finansowych dokonano z uwzględnieniem kryterium 16 województw*) oraz liczby uczniów w poszczególnych województwach.

   W większości województw omawiane zadanie zostało przekazane do realizacji kuratorom oświaty, którzy realizowali je zgodnie z ustawą z dnia 24 kwietnia 2003 r. o działalności pożytku publicznego i o wolontariacie (Dz. U. Nr 96, poz. 873), ogłaszając otwarte konkursy ofert na organizację wycieczek edukacyjnych dla dzieci i młodzieży szkolnej.

   O dofinansowanie do wycieczek edukacyjnych dla dzieci i młodzieży do miejsc pamięci narodowej ubiegały się szkoły prowadzone przez jednostki samorządu terytorialnego oraz organizacje pozarządowe i podmioty wymienione w art. 3 ust. 3 ustawy z dnia 24 kwietnia 2003 r. o działalności pożytku publicznego i o wolontariacie.

   Z dofinansowania do wycieczek edukacyjnych w roku 2007 skorzystali uczniowie: klas szóstych szkół podstawowych, klas drugich gimnazjów, klas drugich szkół ponadgimnazjalnych.

   Wysokość dofinansowania uczestnika wycieczki kształtowała się w przedziale od 30% do 70% kosztów ponoszonych przez uczniów. W uzasadnionych przypadkach oraz na wniosek (udokumentowany) dyrektora szkoły uczeń objęty pomocą społeczną, będący w trudnej sytuacji życiowej mógł uczestniczyć w wycieczce nieodpłatnie. W takim przypadku koszt dofinansowania wynosił 100% całkowitego kosztu wycieczki. Dofinansowane wycieczki miały bardzo zróżnicowany charakter (czas trwania, zakres zwiedzania). Skorzystali z nich uczniowie tylko niektórych szkół.

   Dodatkowo w 2007 r. Ministerstwo Edukacji Narodowej było dysponentem środków finansowych na realizację zadania publicznego pn. ˝Edukacja patriotyczna dzieci i młodzieży szkolnej˝. Na realizację tego zadania Ministerstwo Edukacji Narodowej przeznaczyło środki finansowe w wysokości 1 mln zł. Zadanie realizowane było na podstawie art. 106 i art. 131 ustawy z dnia 30 czerwca 2005 r. o finansach publicznych (Dz. U. Nr 249, poz. 2104 z późn. zm.) oraz ustawy z dnia 24 kwietnia 2003 r. o działalności pożytku publicznego i o wolontariacie (Dz. U. Nr 96, poz. 873, z późn. zm.).

   O przyznanie dotacji ubiegały się organizacje pozarządowe oraz podmioty wymienione w art. 11 ust. 3 ustawy z dnia 24 kwietnia 2003 r. o działalności pożytku publicznego i o wolontariacie (Dz. U. Nr 96, poz. 873, z późn. zm.) posiadające doświadczenie, które zapewniło odpowiednią realizację powierzonego zadania publicznego, oraz te, które realizowały zadanie w ścisłej współpracy ze szkołami. Zadanie było realizowane od 5 października do 15 grudnia 2007 r. Na realizację jednego projektu przeznaczone zostały środki finansowe w wysokości do 20 tys. zł.

   Dotację przyznawano na realizację projektów edukacyjnych dotyczących kształtowania postaw patriotycznych. Każda oferta podlegała ocenie formalnej i merytorycznej dokonywanej przez pracowników Ministerstwa Edukacji Narodowej, a następnie była rozpatrywana komisyjnie przez powołany przez ministra edukacji narodowej zespół ds. zadań zleconych. Dotacje przyznane zostały na zasadzie jawnego wyboru najkorzystniejszej oferty. Wyniki konkursu, zgodnie z obowiązującą procedurą, zostały opublikowane na stronie internetowej Ministerstwa Edukacji Narodowej.

   W ramach tego zadania dofinansowanie otrzymało 65 jednostek spoza sektora finansów publicznych, łącznie na kwotę 755 085 zł*).

   Uprzejmie informuję, że opisane powyżej programy nie były kontynuowane w 2008 r. W opinii kierownictwa Ministerstwa Edukacji Narodowej, podejmowanie działań o charakterze akcyjnym z poziomu resortu nie jest właściwym sposobem sterowania systemem edukacji w zakresie wypełniania jego najważniejszych zadań, w tym edukacji patriotycznej. Właściwym rozwiązaniem jest znalezienie i wdrożenie rozwiązań systemowych, które zapewnią każdemu uczniowi odpowiedni poziom wykształcenia, a w szczególności stworzą możliwości do efektywnego kształtowania postawy patriotycznej.

   W związku z powyższym zadanie zostało wykreślone z budżetu Ministerstwa Edukacji Narodowej, jako działanie w danym czasie, niecelowe i niespełniające oczekiwań kierownictwa resortu. Konsekwentnie Ministerstwo Edukacji Narodowej w 2008 r. podjęło szereg działań dotyczących wypracowana i wprowadzenia systemowych rozwiązań w zakresie oświaty i wychowania, które długofalowo zapewnią osiągnięcie oczekiwanych celów. W szczególności za jedno z priorytetowych zadań uznane zostały sprawy z zakresu wychowania dzieci i młodzieży, w tym edukacji patriotycznej realizowanej w szkołach oraz placówkach, funkcjonujących w ramach systemu oświaty. Działanie to ma za zadanie m.in. wzmocnienie postaw patriotycznych uczniów w polskich szkołach.

   Do rozwiązań systemowych należy przede wszystkim zaliczyć przygotowanie i wdrożenie nowej podstawy programowej, w której również położony jest bardzo mocny akcent na problematykę kształtowania postaw uczniów.

   Nowa podstawa programowa już w preambule kładzie nacisk na kształtowanie postawy obywatelskiej uczniów, w tym szczególnie poczucia tożsamości narodowej, poszanowania symboli narodowych, przygotowania do świadomego oraz odpowiedzialnego uczestnictwa w życiu publicznym państwa. Cele powyższe realizowane będą na wszystkich etapach edukacyjnych odpowiednio do wieku, możliwości poznawczych oraz stopnia świadomości społecznej uczniów.

   Dla ilustracji pozwolę sobie przytoczyć podstawy programowe dotyczące edukacji patriotycznej uczniów w szkołach i placówkach na różnych etapach edukacji. Zaczynając od pierwszego etapu edukacyjnego, który stanowi wychowanie przedszkolne, celem jest kształtowanie u dzieci poczucia przynależności społecznej (do rodziny, grupy rówieś'niczej i wspólnoty narodowej) oraz postawy patriotycznej. Aby osiągnąć cele wychowania przedszkolnego planuje się wspomagać rozwój, wychowywać i kształ'cić dzieci w obszarach wychowania rodzinnego, obywatelskiego i patriotycznego. Dziecko kończące przedszkole i rozpoczynające naukę w szkole podstawowej będzie wiedziało, jakiej jest narodowości, że mieszka w Polsce, stolicą Polski jest Warszawa. Będzie nazywało godło i flagę państwową, będzie znało polski hymn i wiedziało, że Polska należy do Unii Europejskiej.

   Po pierwszym etapie edukacyjnym uczeń (kończący klasę III) zna symbole narodowe (barwy, godło, hymn narodowy) i najważniejsze wydarzenia histo'ryczne; orientuje się w tym, że są ludzie szczególnie zasłużeni dla miejscowości, w której mieszka, dla Polski i świata.

   W zakresie języka polskiego (uczeń klasy IV-VI), przy wymaganiach ogólnych, potrafi odbierać wypowiedzi i wykorzystywać zawarte w nich informacje, analizuje i interpretuje teksty kultury odpowiednie dla stopnia rozwoju emocjonalnego i intelektu'alnego; (...) w kontakcie z dziełami kultury kształtuje hierarchię wartości, swoją wrażliwość, gust estetyczny, poczucie własnej tożsamości i postawę patriotyczną.

   W zakresie historii uczeń posługuje się podstawowymi określeniami czasu historycznego: okres p.n.e., n.e., tysiąclecie, wiek, rok; przyporządkowuje fakty historyczne datom; oblicza upływ czasu mię'dzy wydarzeniami historycznymi i umieszcza je na linii chronologicznej; dostrzega związki teraźniejszości z przeszłością. Analizuje i interpretuje wydarzenia historyczne. Uczeń odpowiada na proste pytania postawione do tekstu źródłowego, planu, mapy, ilustra'cji; pozyskuje informacje z różnych źródeł oraz selekcjonuje je i porządkuje; stawia pytania dotyczące przyczyn i skutków analizowanych wydarzeń historycznych i współczesnych.

   W zakresie treści nauczania wymagań szczegółowych np.:

   - ˝Mała Ojczyzna˝- uczeń opisuje swoją małą ojczyznę, uwzględniając tradycję historyczno-kulturową i problemy społeczno-gospodarcze; zbiera informacje o rozmaitych formach upamiętniania postaci i wydarzeń z prze'sz'łości małej ojczyzny; wskazuje na planie miejscowości, siedzibę władz lokalnych, i na przykładach oma'wia zakres działań oraz sposoby powoływania władz.

   - Ojczyzna - uczeń wymienia i tłumaczy znaczenie najważniejszych świąt narodowych, symboli pań'stwo'wych, miejsc ważnych dla pamięci narodowej; wskazuje na mapie i opisuje główne regiony Polski; wymienia mniejszości narodowe i etniczne żyjące w Polsce i na wybranych przykładach opisuje ich kulturę i tradycje oraz wymienia miejsca największych skupisk Polaków na świecie.

   - Państwo - uczeń wyjaśnia, w czym wyraża się demokratyczny charakter państwa polskiego, używa'jąc pojęć: wolne wybory, wolność słowa, wolne media, konstytucja; wymienia organy władzy w Rzeczypospolitej Polskiej: parlament, prezydent, rząd, sądy i omawia najważniejszą funkcję każdego z tych organów w systemie politycznym; podaje przykłady praw i obowiązków obywateli Rzeczypospolitej Polskiej; omawia wybrane prawa dziecka i podaje, gdzie można się zwrócić, gdy są one łamane.

   - Formy walki o niepodległość - uczeń umiejscawia w czasie powstanie listopadowe i powstanie styczniowe; wymienia cele walki powstańców oraz przykłady represji zastosowanych wobec społeczeństwa po przegranych powstaniach, omawia na wybranym przykładzie walkę o język polski w nauczaniu, zbiera z różnych źródeł informacje o zasługach dla rozwoju kultury polskiej: Jana Matejki, Stanisława Moniuszki, Henryka Sienkiewicza i Stanisława Wyspiań'skiego.

   - Odrodzenie państwa polskiego - uczeń wskazuje na mapie granice II Rzeczypospolitej oraz wymienia jej sąsiadów; wymienia czynniki decydujące o odzyskaniu niepodległości przez Polskę; zbiera informacje o zasługach dla państwa polskiego Józefa Piłsudskiego i Roma'na Dmowskiego.

   - Świadomość językowa - uczeń operuje słownictwem z określonych kręgów tematycznych (na tym etapie rozwija'nym i koncentrującym się przede wszystkim wokół tematów: rozwój psychiczny, mo'ral'ny i fizyczny człowieka; społeczeństwo i kultura; region i Polska).

   - Wartości i wartościowanie (w zakresie języka polskiego IV etap edukacyjny) - uczeń dostrzega związek języka z wartościa'mi, rozumie, że język podlega warto'ścio''waniu, (np. język jasny, prosty, zro'zu'miały, obra'zowy, piękny), jest narzę'dziem wartościo'wania, a także źródłem poznania wartości utrwalonych w zna'cze'niach nazw war'toś'ci, takich jak: do'bro, prawda, piękno; wia'ra, na'dzieja, mi'łość; wolność, równość, brater'stwo; Bóg, honor, ojczyzna; solidar'ność, nie''po'd'ległość, tolerancja; dostrzega obecne w utworach literac'kich oraz innych tekstach kultury war'tości naro'dowe i uniwersalne; dostrzega w świecie konflikty war'tości (np. równości i wolności, sprawiedliwości i mi'ło''sierdzia) oraz rozumie źródła tych konfliktów.

   - Świadomość językowa - uczeń operuje słownictwem z określonych krę'gów tematycznych (na tym etapie roz'wijanym i koncentrującym się prze'de wszyst'kim wo'kół tematów: Polska, Euro'pa, świat - współczesność i przesz'łość; kultura, cywili'zacja, polityka).

   - Walka o utrzymanie niepodległości w ostatnich latach XVIII w. (w zakresie historii III etap edukacyjny) - uczeń sytuuje w czasie I, II i III rozbiór Rzeczypospolitej i wskazuje na mapie zmiany terytorialne po każdym rozbiorze, przedstawia cele i następstwa powstania kościuszkowskiego, rozróżnia wewnętrzne i zewnętrzne przyczyny upadku Rzeczypospolitej.

   - Społeczeństwo dawnej Rzeczypospolitej w okresie powstań narodowych - uczeń sytuuje w czasie i przestrzeni powstanie listopadowe i powstanie styczniowe, przedstawia przyczyny oraz porównuje przebieg i charakter powstań narodowych, rozróżnia bezpośrednie i długofalowe następstwa powstańczych ruchów naro'do'wych; charakteryzuje główne nurty i postaci Wielkiej Emigracji.

   - Odrodzenie państwa polskiego po I wojnie światowej (IV etap edukacyjny) - uczeń opisuje odrodzenie państwa polskiego oraz jego granice i sąsiadów, charakteryzuje i ocenia postanowienia traktatu wersalskiego wobec Polski, porównuje cele i skutki powstania wielkopolskiego i trzech powstań śląskich oraz wyjaśnia przyczyny i opisuje następstwa wojny polsko-bolszewickiej, charakteryzuje ustrój polityczny II Rzeczypospolitej na podstawie konstytucji marcowej 1921 r., wskazuje czynniki utrudniające proces integracji odrodzonego państwa polskiego, wyjaśnia cele i skutki reformy Władysława Grabskiego, ocenia wkład Józefa Piłsudskiego i Romana Dmowskiego w odbudowę państwa polskiego.

   - Demokracja - zasady i procedury (IV etap edukacyjny - zakres rozszerzony) - uczeń opisuje wartości będące fundamentem współczesnej demokracji; podaje różne sposoby rozumienia wolności, równości i sprawiedliwości, rozważa, w jakim stopniu demokracja sprzyja pokojowemu rozwiązywaniu konfliktów, charakteryzuje główne fazy kształtowania się systemu demokratycznego, opisuje polskie tradycje demokratyczne (parlamentaryzm I Rzeczypospolitej, Konstytucja 3 maja, II Rzeczpospolita).

   - Współczesna demokracja w Polsce i na świecie, problemy i zagrożenia - uczeń omawia na przykładach patologie życia publicznego (takie jak korupcja, nepotyzm, klientelizm) i wyjaśnia, dlaczego wpływają one de'struk'cyjnie na życie publiczne, wyjaśnia dlaczego tak wielu obywateli nie uczestniczy w życiu politycznym i przedstawia sposoby zwiększania poziomu partycypacji, przedstawia sposoby, jakimi partie polityczne walczą o elektorat i ocenia te działania według standardów demokracji, wyjaśnia, jaką rolę w państwie demokratycznym pełnią ruchy obywatelskiego sprzeciwu i emancypacji.

   - Konstytucja Rzeczypospolitej Polskiej - uczeń przedstawia konstytucyjne zasady ustroju państwa, wyjaśnia konstytucyjne pojęcie suwerenności, wyjaśnia relację między prawem międzynarodowym (w tym unijnym) a prawem krajo'wym, omawia postanowienia dotyczące rodzajów stanów nadzwyczajnych i warunków ich wprowadzania, przedstawia procedurę zmiany konstytucji.

   - Parlament Rzeczypospolitej Polskiej - uczeń wymienia kompetencje Sejmu i Senatu w państwie i przedstawia znaczenie obu izb oraz Zgromadzenia Narodowego w systemie władz Rzeczypospolitej Polskiej, określa sytuacje, w jakich może dojść do skrócenia kadencji Sejmu, podaje przykłady stosowania w procedurze legislacyjnej polskiego parlamentu większości zwykłej, bezwzględnej i kwalifikowanej, wyjaśnia szczególny charakter procedury uchwalania ustawy budżetowej.

   - Prezydent Rzeczypospolitej Polskiej - uczeń określa główne kompetencje prezydenta w relacjach z parlamentem, rządem, wła'dzą sądowniczą, a także sposób sprawowania władzy w zakresie bezpieczeństwa państwa i polityki zagranicznej, wyjaśnia różnice między ordynacjami wyborów parlamentarnych i prezydenckich w Polsce, wyjaśnia, w jakich okolicznościach prezydent może być zawieszony lub usunięty z urzędu.

   - Rada Ministrów Rzeczypospolitej Polskiej - uczeń przedstawia konstytucyjne procedury powoływania i odwoływania rządu, zmiany rządu i zmiany ministrów, porównuje sytuację rządów mniejszościowych i większościowych ze względu na możli'wości działania, rozpoznaje urzędy należące do administracji rządowej; określa kompetencje i procedurę powoływania wojewody, wyjaśnia podając przykłady, czym zajmuje się administracja, ocenia funkcjonowanie służby cywilnej w Polsce.

   - Organy kontroli państwowej, ochrony prawa i zaufania publicznego - uczeń omawia kompetencje Najwyższej Izby Kontroli i ocenia jej znaczenie dla funkcjonowa'nia instytucji publicznych, przedstawia uprawnienia i sposób działania Rzecznika Praw Obywatelskich, opisuje procedurę lustracyjną i wskazuje kategorie osób, które jej podlegają, odwołując się do wybranych przykładów, charakteryzuje zadania Instytutu Pamięci Naro'dowej, wymienia podstawowe zadania Krajowej Rady Radiofonii i Telewizji, Urzędu Ochrony Konkurencji i Konsumentów oraz Urzędu Kontroli Elektronicznej.

   - Samorząd terytorialny w Polsce - uczeń omawia formy demokracji przedstawicielskiej i bezpośredniej w samorządach terytorialnych; opisuje instytucję referendum lokalnego, przedstawia zadania i kompetencje samorządu gminnego, powiatowego i wojewódzkiego, wyjaśnia, jakie są źródła dochodów samorządów (dochody włas'ne, dotacje, subwencje) i jak jest uchwalany budżet gminy, znajduje i analizuje informacje na temat dochodów i wydatków własnej gminy, opisuje uprawnienia nadzorcze premiera i wojewody wobec samorządów terytorialnych, rozważa problemy oraz perspektywy rozwoju własnej gminy, powiatu lub regionu na podstawie samo'dzielnie zebranych materiałów.

   Ponadto uprzejmie informuję pana posła, że działania z zakresu wychowania dzieci i młodzieży, w tym edukacji patriotycznej realizowane są od wielu lat, w ramach programów wychowawczych, zgodnie z ustawą o systemie oświaty obowiązkowo opracowanych przez dyrektorów, nauczycieli i wychowawców w szkołach i placówkach.

   Jednym z założeń programu wychowawczego jest realizacja ścieżki edukacyjnej: Wychowanie do życia w społeczeństwie, która zawiera moduł: Wychowanie patriotyczne i obywatelskie.

   Wychowanie patriotyczne ma wprowadzić uczniów w świat wartości humanistycznych, kształtować w nich postawy patriotyczne i poczucie tożsamości narodowej.

   W ramach realizowanych w szkołach i placówkach programów wychowawczych nauczyciele i wychowawcy dążą do kształtowania właściwych postaw uczniów i wychowanków, w tym patriotycznych oddziałując m.in. poprzez:

   - poszerzanie wiedzy w zakresie znajomości dziedzictwa narodowego,

   - podejmowanie i realizowanie w szkołach i placówkach zadań związanych z utrwalaniem pamięci narodowej,

   - organizowanie szkoleń, warsztatów, spotkań, uroczystości okolicznościowych, patriotycznych, imprez, debat,

   - opracowywanie i realizowanie dydaktyczno-wychowawczych projektów, np. dotyczących wycieczek, zbierania i propagowania wiedzy nt. patrona szkoły/placówki, dokumentowania opieki nad miejscami pamięci narodowej w środowisku lokalnym itp.,

   - przygotowywanie i publikowania materiałów informacyjnych, programowo-metodycznych, wychowawczych, scenariuszy, konspektów, itp., przydatnych w pracy wychowawczej i edukacyjnej szkoły/placówki.

   Przedstawiając powyższą informację o realizowanych działaniach w zakresie edukacji patriotycznej dzieci i młodzieży uprzejmie informuję pana posła, że Ministerstwo Edukacji Narodowej będzie w dalszym ciągu dążyło do optymalizacji działań w tym zakresie, czyniąc edukację patriotyczną jednym z ważnych zadań obecnego rządu.

   Podsekretarz stanu

   Zbigniew Marciniak

   Warszawa, dnia 24 grudnia 2008 r.