VI kadencja
Interpelacja nr 2767
do ministra spraw zagranicznych
w sprawie obywatelstwa niemieckiego w kontekście: Informacji - Wskazówek Konsulatu Generalnego Republiki Federalnej Niemiec w Krakowie do stwierdzenia niemieckiego obywatelstwa
Panie Ministrze Spraw Zagranicznych! W załączeniu przesyłam zamieszczoną na stronach internetowych Informację - Wskazówki Konsulatu Generalnego Republiki Federalnej Niemiec w Krakowie do stwierdzenia niemieckiego obywatelstwa, datowane maj 2007 r., z prośbą o ocenę tej informacji z punktu widzenia prawa polskiego i międzynarodowego.
Szczególnie w niniejszej interpelacji proszę Pana Ministra o udzielenie odpowiedzi na następujące pytania:
1. Jakie znaczenie dla obecnego stosowania prawa ma fakt umieszczenia art. 116 Ustawy Zasadniczej Republiki Federalnej Niemiec w rozdziale XI: Postanowienia przejściowe i końcowe, będącego w sprzeczności z jej preambułą?
2. Co się wydarzyło w stosunkach i prawie międzynarodowym po 28 czerwca 1919 r., tj. po zawarciu Traktatu pokoju między mocarstwami sprzymierzonymi i skojarzonymi i Niemcami oraz po przyjęciu konstytucji w dniu 17 listopada 1920 r. przez Wolne Miasto Gdańsk, by upoważniało Konsulat Generalny Federalnej Republiki Niemiec w Krakowie do stwierdzenia, że: ˝(...) Istnieje domniemanie posiadania obywatelstwa niemieckiego, jeśli przodkowie w latach 1913-1945 urodzili się i zamieszkiwali na terenie Rzeszy Niemieckiej lub Wolnego Miasta Gdańska w granicach z 1937 r. (...)˝?
Uzasadnienie
I. Sformułowanie zawarte w Instrukcji - Wskazówkach Konsulatu Generalnego Republiki Federalnej Niemiec w brzmieniu ˝(...) Istnieje domniemanie posiadania obywatelstwa niemieckiego, jeśli przodkowie w latach 1913-1945 urodzili się i zamieszkiwali na terenie Rzeszy Niemieckiej lub Wolnego Miasta Gdańska w granicach z 1937 r. (...)˝ idzie dalej jak kontrowersyjny art. 116 Ustawy Zasadniczej Republiki Federalnej Niemiec, który stanowi:
˝Art. 116 (1) Niemcem w rozumieniu niniejszej Ustawy Zasadniczej z zastrzeżeniem odmiennej regulacji ustawowej jest każdy, kto posiada niemiecką przynależność państwową lub jako uciekinier albo wypędzony narodowości niemieckiej lub też jego współmałżonek albo potomek znalazł przyjęcie na obszarze Rzeszy Niemieckiej według stanu z 31 grudnia 1937 r.
(2) Byłym niemieckim przynależnym państwowym, którzy między 30 stycznia 1933 r. a 8 maja 1945 r. ze względów politycznych, rasowych lub religijnych pozbawieni zostali przynależności państwowej, oraz ich potomkom należy ją na wniosek przywrócić. Uważa się, że nie zostali oni pozbawieni przynależności państwowej, o ile przyjęli miejsce zamieszkania w Niemczech po dniu 8 maja 1945 r. i nie wyrazili odmiennej woli.˝
i jest sprzeczny ze wstępem do Ustawy Zasadniczej Republiki Federalnej Niemiec treści:
˝Świadomy swej odpowiedzialności przed Bogiem i ludźmi, ożywiony wolą służenia pokojowi świata jako równouprawniony człon zjednoczonej Europy Naród Niemiecki nadał sobie mocą swej władzy ustrojodawczej Ustawę Zasadniczą. Niemcy w krajach Badenii-Wirtembergii, Bawarii, Berlina, Brandenburgii, Bremy, Hamburga, Hesji, Meklemburgii-Przedpomorza, Saksonii Dolnej, Północnej Nadrenii-Westfalii, Nadrenii-Palatynatu, Kraju Sary, Saksonii, Saksonii-Anhalt, Szlezwika-Holsztynu i Turyngii dopełnili dzieła jedności wolności Niemiec w drodze swobodnego samostanowienia. Tym samym Ustawa Zasadnicza obowiązuje w odniesieniu do całego Narodu Niemieckiego.˝
Ustawa Zasadnicza, wymieniając w preambule kraje wchodzące w skład federacji, określiła terytorium RFN, w którym nie ma terenów znajdujących się w obecnych granicach Rzeczypospolitej Polskiej, jak tego chce art. 116 Ustawy Zasadniczej Republiki Federalnej Niemiec, a ten artykuł zamieszczony jest w rozdziale: Postanowienia przejściowe i końcowe, zatem nie powinien mieć zastosowania w czasach obecnych. Postulowana jest zmiana w treści nowej Konstytucji RFN.
II. Traktat pokoju między mocarstwami sprzymierzonymi i skojarzonymi i Niemcami, podpisany w Wersalu dnia 28 czerwca 1919 r., w dziale XI (art. 100-108): Wolne miasto Gdańsk zawierał między innymi postanowienia, że:
1. Niemcy zrzekają się na rzecz głównych mocarstw sprzymierzonych i stowarzyszonych wszystkich praw i tytułów do terytorium objętego przez następujące granice (tu następowało szczegółowe określenie terytorium) - art. 100;
2. Główne mocarstwa sprzymierzone i stowarzyszone zobowiązują się utworzyć z miasta Gdańska wraz z terytorium oznaczonym w art. 100 wolne miasto. Będzie one oddane pod ochronę Związku Narodów - art. 102;
3. Pomiędzy rządem polskim a Wolnym Miastem Gdańskiem zawarta zostanie konwencja; w ułożeniu jej brzmienia zobowiązują się pośredniczyć główne mocarstwa sprzymierzone i stowarzyszone; otrzyma ona moc obowiązującą jednocześnie z ukonstytuowaniem się Wolnego Miasta Gdańska; konwencja ta:
1) włączy Wolne Miasto Gdańsk do obszaru objętego polską granicą celną i zapewni ustanowienie w porcie strefy wolnej;
2) zapewni Polsce bez żadnych zastrzeżeń swobodne używanie i korzystanie z dróg wodnych, doków, basenów, nabrzeży i innych budowli na terytorium Wolnego Miasta, koniecznych do wwozu i wywozu z Polski;
3) zapewni Polsce nadzór i zarząd Wisły i całej sieci kolejowej w granicach Wolnego Miasta, z wyjątkiem tramwajów i innych kolei służących głównie potrzebom Wolnego Miasta, jako też nadzór i zarząd komunikacji pocztowych, telegraficznych i telefonicznych między Polską i portem gdańskim;
4) zapewni Polsce prawo rozwijania i ulepszania dróg wodnych, doków, basenów, nabrzeży, dróg żelaznych i innych budowli i środków komunikacji wyżej wzmiankowanych oraz prawo wydzierżawiania lub nabywania w tym celu na odpowiednich warunkach koniecznych terenów i wszelkiej własności;
5) zapewni, iż żadne różnice nie będą czynione w Wolnym Mieście Gdańsku na niekorzyść obywateli polskich i innych osób polskiego pochodzenia lub mówiących po polsku;
6) zapewni prowadzenie spraw zagranicznych Wolnego Miasta Gdańska oraz ochronę jego obywateli za granicą przez rząd polski - art. 104.
4. Z chwilą uprawomocnienia się traktatu obywatele niemieccy, mający miejsce stałego zamieszkania (domicilies) na terytorium oznaczonym w art. 100, utracą
ipso facto obywatelstwo niemieckie, aby stać się obywatelami Wolnego Miasta Gdańska - art. 105.
5. W ciągu dwóch lat od uprawomocnienia się traktatu obywatele niemieccy w wieku powyżej 18 lat, mający miejsce stałego zamieszkania (domicilies) na terytorium oznaczonym w art. 100, będą mogli dokonać wyboru na rzecz obywatelstwa niemieckiego. Wybór męża skutkuje za żonę, zaś wybór rodziców skutkuje za dzieci poniżej lat 18. Osoby, które skorzystały z przewidzianego powyżej wyboru, winny w ciągu następnych 12 miesięcy przenieść swe stałe zamieszkanie do Niemiec (...) - art. 106.
III. Wolne Miasto Gdańsk było samodzielną jednostką prawa międzynarodowego z:
- własną konstytucją z 17 listopada 1920 r., której art. 1 stanowił: Miasto Gdańsk i z nim powiązane terytorium tworzą pod nazwą ˝Wolne Miasto Gdańsk˝ państwo wolnościowe;
- własnym godłem (art. 2), godłem państwa są dwa srebrne krzyże, jeden nad drugim na czerwonym tle, nad nimi złota korona;
- własną flagą: flaga państwa oraz flaga handlowa mają kolor czerwony i - w jednej trzeciej części od drzewca - dwa białe krzyże jeden nad drugim oraz żółtą koronę nad nimi.
IV. Konstytucja Wolnego Miasta Gdańska:
- ustanawiała język niemiecki językiem urzędowym (art. 4), ale stwierdzała również, że ˝Polskojęzycznej ludności zapewnia się prawodawstwem i administracją wolny narodowy rozwój, szczególnie przez używanie języka ojczystego w szkolnictwie, jak i w wewnętrznej administracji oraz wymiarze sprawiedliwości;
- potwierdzała postanowienia traktatu pokojowego w Wersalu, że prowadzenie polityki zagranicznej Wolnego Miasta Gdańska zabezpiecza polski rząd;
- stwierdzała, że traci moc Konstytucja Rzeszy Niemieckiej z dnia 11 sierpnia 1919 r.
W świetle powyższego uzasadnienia w interesie Rzeczypospolitej Polskiej jest znalezienie odpowiedzi na pytania zawarte w niniejszej interpelacji, o co Pana Ministra proszę.
Z wyrazami szacunku
Poseł Stanisław Żelichowski
Warszawa, dnia 22 kwietnia 2008 r.