VI kadencja

opis sprawy

Odpowiedź na interpelację w sprawie przymusowych ubezpieczeń budynków wchodzących w skład gospodarstwa rolnego oraz ubezpieczeń OC rolników regulowanych przepisami ustawy o ubezpieczeniach obowiązkowych

Odpowiedź sekretarza stanu w Ministerstwie Rolnictwa i Rozwoju Wsi - z upoważnienia ministra -

na interpelację nr 22309

w sprawie przymusowych ubezpieczeń budynków wchodzących w skład gospodarstwa rolnego oraz ubezpieczeń OC rolników regulowanych przepisami ustawy o ubezpieczeniach obowiązkowych

   Panie Marszałku! W związku z przekazaną przy piśmie z dnia 29 kwietnia 2011 r., znak: SPS-023-22309/11, interpelacją posła Marka Biernackiego w sprawie przymusowych ubezpieczeń budynków wchodzących w skład gospodarstwa rolnego oraz ubezpieczeń OC rolników uprzejmie informuję Pana Marszałka, co następuje.

   Zgodnie z ustawą z dnia 22 maja 2003 r. o ubezpieczeniach obowiązkowych, Ubezpieczeniowym Funduszu Gwarancyjnym i Polskim Biurze Ubezpieczycieli Komunikacyjnych (Dz. U. Nr 124, poz. 1152, z późn. zm.) ubezpieczeniami obowiązkowymi są m.in.

   1) ubezpieczenie odpowiedzialności cywilnej rolników z tytułu posiadania gospodarstwa rolnego (ubezpieczenie OC rolników),

   2) ubezpieczenie budynków wchodzących w skład gospodarstwa rolnego od ognia i innych zdarzeń losowych (ubezpieczenie budynków rolniczych).

   Zgodnie z ww. ustawą każdy rolnik jest obowiązany do zawarcia umowy ubezpieczenia OC rolników z tytułu posiadania gospodarstwa rolnego na okres 12 miesięcy. Obowiązek zawarcia umowy ubezpieczenia OC rolników powstaje w dniu objęcia w posiadanie gospodarstwa rolnego. Ubezpieczeniem OC rolników jest objęta odpowiedzialność cywilna rolnika oraz każdej osoby, która, pracując w gospodarstwie rolnym w okresie trwania ochrony ubezpieczeniowej, wyrządziła szkodę w związku z posiadaniem przez rolnika tego gospodarstwa rolnego, tj. zarówno szkód związanych bezpośrednio z pracami polowymi (opryski chemiczne, ruch maszyn itp.), jak również szkód, których wyrządzenie pozostaje w związku z ruchem na drodze publicznej (ruch pojazdów, pędzenie zwierząt itp.).

   Natomiast istotą obowiązkowego ubezpieczenia budynków rolniczych jest zagwarantowanie posiadaczowi gospodarstwa rolnego środków finansowych na odtworzenie lub naprawianie w tych budynkach szkód powstałych wskutek ognia i innych zdarzeń losowych trudno przewidywalnych, np. powodzi, huraganu lub pioruna. Ubezpieczeniem objęte są budynki wchodzące w skład gospodarstwa rolnego, a więc zarówno budynki mieszkalne, jak i zabudowania gospodarcze. Ogólne warunki ubezpieczenia budynków rolniczych określa ww. ustawa.

   Suma ubezpieczenia, jak w każdym innym ubezpieczeniu majątkowym, również w ubezpieczeniu obowiązkowym budynków rolniczych stanowi górną granicę odpowiedzialności ubezpieczyciela (art. 824 § 1 K.c. w związku z art. 22 ust. 1 omawianej ustawy) i jest ustalana odrębnie dla każdego z budynków w wyniku uzgodnień ubezpieczającego z ubezpieczycielem.

   Sumę ubezpieczenia ustala się zgodnie z zasadami wskazanymi w art. 70 ust. 2 pkt 1 lub 2 ustawy. W przypadku budynków nowych lub których stopień zużycia technicznego nie przekracza 10% suma ubezpieczenia odpowiada wartości budynku w stanie nowym (suma ubezpieczenia w wartości nowej). W przypadku budynków o większym stopniu zużycia suma ubezpieczenia odpowiada rzeczywistej wartości tego budynku, przez którą rozumie się wartość w stanie nowym w dniu zawarcia umowy pomniejszoną o stopień zużycia budynku rolniczego (suma ubezpieczenia w wartości rzeczywistej). Normy zużycia budynków określa się stosownie do przepisów prawa budowlanego, tj. ustawy z dnia 7 lipca 1994 r. Prawo budowlane (Dz. U. z 2010 r. Nr 243, poz. 1623, z późn. zm.), ustawy z dnia 4 lutego 1994 r. Prawo geologiczne i górnicze (Dz. U. z 2005 r. Nr 228, poz. 1947, z późn. zm.) oraz rozporządzenia ministra rolnictwa i gospodarki żywnościowej z dnia 7 października 1997 r. w sprawie warunków technicznych, jakim powinny odpowiadać budowle rolnicze i ich usytuowanie (Dz. U. Nr 132, poz. 877, z późn. zm.). Dla wyznaczenia zużycia technicznego ubezpieczyciele posługują się normami zużycia, w szczególności uwzględniającymi: przeznaczenie budynku (budynki mieszkalne, gospodarcze), konstrukcje budynku (drewniana, masywna, mieszana) oraz wiek budynku i jego trwałość liczoną w latach. Powyższe regulacje związane ze stosowaniem pojęcia normy zużycia umożliwiają także stronom stosunku prawnego umowy ubezpieczenia ich zastosowanie do odpowiedniej sytuacji faktycznej, przez co sytuacja każdego ubezpieczającego się może być traktowana w sposób indywidualny.

   W razie zaistnienia szkody w budynkach rolniczych zakład ubezpieczeń, z którym została zawarta umowa ubezpieczenia, wypłaca odszkodowanie odpowiadające wartości zaistniałej szkody w ramach sumy ubezpieczenia budynku. Sumę ubezpieczenia, odrębnie dla każdego budynku, ustala ubezpieczający z zakładem ubezpieczeń.

   Wysokość szkody w budynkach ustala się na podstawie:

   1) cenników stosowanych przez zakład ubezpieczeń; ustalenie wysokości szkody na podstawie tych cenników następuje w każdym przypadku niepodejmowania odbudowy, naprawy lub remontu budynku;

   2) kosztorysu wystawionego przez podmiot dokonujący odbudowy lub remontu budynku, odzwierciedlającego koszty związane z odbudową lub remontem określone zgodnie z obowiązującymi w budownictwie zasadami kalkulacji i ustalania cen robót budowlanych - przy uwzględnieniu dotychczasowych wymiarów, konstrukcji, materiałów i wyposażenia; jeżeli suma ubezpieczenia została ustalona według wartości rzeczywistej, uwzględnia się również faktyczne zużycie budynku od dnia rozpoczęcia odpowiedzialności zakładu ubezpieczeń do dnia powstania szkody.

   Zakład ubezpieczeń jest obowiązany do corocznego aktualizowania stosowanych cenników. Stosownie do postanowień art. 68 ust. 3 ustawy o ubezpieczeniach obowiązkowych (...) zakład ubezpieczeń może zweryfikować zasadność wielkości i wartości robót ujętych w przedstawionym przez ubezpieczającego kosztorysie wystawionym przez podmiot dokonujący odbudowy lub remontu budynku, odzwierciedlającym koszty związane z odbudową lub remontem, określone zgodnie z obowiązującymi w budownictwie zasadami kalkulacji i ustalonymi cenami robót budowlanych. Kosztorys ten powinien zostać przedłożony przez ubezpieczającego najpóźniej w terminie 12 miesięcy od dnia powstania szkody.

   Zakład ubezpieczeń nie uwzględnia stopnia zużycia budynku przy szkodach drobnych, których wartość nie przekracza równowartości w złotych 100 euro, ustalanej przy zastosowaniu kursu średniego ogłaszanego przez Narodowy Bank Polski obowiązującego w dniu ustalania odszkodowania.

   Ustalona wysokość szkody w budynkach rolniczych, zgodnie z art. 69 ustawy o ubezpieczeniach obowiązkowych (...), podlega:

   1) zmniejszeniu o wartość pozostałości, które mogą być przeznaczone do dalszego użytku, przeróbki lub odbudowy,

   2) zwiększeniu w granicach sumy ubezpieczenia o udokumentowane koszty uprzątnięcia miejsca szkody w wysokości do 5% wartości szkody.

   Zgodnie z tym przepisem wysokość szkody zmniejsza się o wartość pozostałości, które mogą być przeznaczone do dalszego użytku, przeróbki lub odbudowy. Zgodnie z art. 8241 § 1 K.c. co do zasady ubezpieczony nie może wzbogacić się na szkodzie. Gdyby natomiast ubezpieczony miał otrzymać odszkodowanie zapewniające mu możliwość przywrócenia budynku do stanu poprzedniego, a jednocześnie pozostały mu po szkodzie np. materiały budowlane zdatne do użytku, przeróbki lub odbudowy, pozostawałby de facto wzbogacony o wartość tych materiałów.

   Natomiast zwiększenie szkody z tytułu kosztów uprzątnięcia miejsca szkody podlega pewnym ograniczeniom. Po pierwsze, podlega limitowi w postaci 5% wartości szkody, po drugie, zwiększenie może nastąpić tylko w granicach sumy ubezpieczenia. Zakład ubezpieczeń nie odpowiada za zaistniałe szkody w budynkach rolniczych, które zostały wyrządzone umyślnie przez ubezpieczającego lub przez osobę, za którą ubezpieczający ponosi odpowiedzialność albo która pozostaje z ubezpieczającym we wspólnym gospodarstwie domowym, a także wyrządzone wskutek rażącego niedbalstwa przez te osoby.

   Niezależnie od powyższego uprzejmie informuję, że w przypadku niezgadzania się z decyzją zakładu ubezpieczeń lub w związku z opieszałością w likwidacji szkody ubezpieczony może złożyć skargę do wyższej instancji danego zakładu ubezpieczeń, np. dyrektora okręgu lub zarządu zakładu ubezpieczeń, jak również może zwrócić się o pomoc do rzecznika ubezpieczonych. W przypadku kierowania skargi na działanie zakładu ubezpieczeń do rzecznika ubezpieczonych w skardze tej należy podać m.in. w zwięzłej i krótkiej formie stan faktyczny dotyczący szkody i działań z nią związanych, jak również argumenty potwierdzające swoje roszczenie w stosunku do firmy ubezpieczeniowej. Do skargi należy dołączyć, jeżeli jest się w jej posiadaniu, korespondencję z zakładem ubezpieczeń bądź inne dokumenty, które będą potwierdzeniem roszczeń.

   Skargi, listy, które wpływają do Biura Rzecznika Ubezpieczonych są przedmiotem analizy ekspertów, którzy, zachowując formę pisemną, na bieżąco informują wnioskodawców o podjętych krokach w danej sprawie.

   Sekretarz stanu

   Kazimierz Plocke

   Warszawa, dnia 23 maja 2011 r.