VI kadencja
Odpowiedź podsekretarza stanu w Ministerstwie Rolnictwa i Rozwoju Wsi - z upoważnienia ministra -
na interpelację nr 12055
w sprawie zakazu wprowadzenia żywności modyfikowanej genetycznie (GMO) w Polsce
W nawiązaniu do pisma z dnia 20 października 2009 r., znak: SPS-023-12055/09, przy którym została przekazana interpelacja poseł Marii Zuby w sprawie zakazu wprowadzenia żywności modyfikowanej genetycznie (GMO) w Polsce, przesyłam stosowne wyjaśnienia w kolejności zadanych pytań.
Odpowiadając na pytania 1. oraz 2, czy polski rząd zamierza podjąć aktywną formę walki z wprowadzeniem GMO, czy też będzie ulegał naciskom UE nakazującej wprowadzenie tej żywności do polskiej gospodarki i jakie zostały stworzone bądź będą tworzone mechanizmy chroniące polską żywność przed GMO oraz dlaczego, mając w kraju żywność ekologiczną i jedną z najzdrowszych w Europie, mamy przyjmować narzucaną nam żywność sztuczną, przetwarzaną, o niewiadomych skutkach i wpływie na nasze zdrowie, informuję co następuje.
Sprawa dopuszczania do obrotu żywności (w tym żywności genetycznie zmodyfikowanej) była już przedmiotem wcześniejszych interpelacji zgłaszanych przez panią poseł. Żywność genetycznie modyfikowana dopuszczana jest do obrotu po wieloletnich badaniach. W wyniku dyskusji publicznej wielokrotnie poruszana była kwestia jej bezpieczeństwa. Dotychczasowe badania wykonywane przez ośrodki naukowe UE nie potwierdzają szkodliwości żywności genetycznie zmodyfikowanej. Decyzja o wprowadzeniu do obrotu wydawana jest przez organy Unii Europejskiej i obowiązuje na terytorium całej Wspólnoty. Prawo wspólnotowe obejmujące regulacje z zakresu wprowadzania do obrotu żywności i pasz genetycznie zmodyfikowanych to:
- rozporządzenie nr 1829/2003 Parlamentu Europejskiego i Rady z dnia 22 września 2003 r. w sprawie genetycznie zmodyfikowanej żywności i paszy oraz
- rozporządzenie nr 1830/2003 Parlamentu Europejskiego i Rady z dnia 22 września 2003 r. w sprawie możliwości śledzenia i znakowania organizmów genetycznie zmodyfikowanych oraz możliwości śledzenia żywności i produktów paszowych wyprodukowanych z organizmów genetycznie zmodyfikowanych i zmieniające dyrektywę 2001/18/WE.
Polska jako członek UE zobowiązana jest do przestrzegania niniejszych przepisów. Postępowanie wbrew zasadom określonym w ww. rozporządzeniach skutkuje skierowaniem przez Komisję Europejską skargi do Europejskiego Trybunału Sprawiedliwości. Wyroki ETS w takich sprawach kończą się nałożeniem kar finansowych, często bardzo wysokich, i zobowiązaniem danego państwa do przestrzegania prawa. Reagowanie ze strony państw członkowskich na zgłaszane zastrzeżenia i wątpliwości co do bezpieczeństwa danego produktu możliwe jest natomiast w trakcie procedury autoryzacji określonego produktu GMO.
Jednym z etapów procedury autoryzacji, określonej w rozporządzeniu 1829/2003, jest naukowa ocena wniosku w sprawie wprowadzenia do obrotu żywności i/lub pasz zawierających, składających się lub wyprodukowanych z określonego GMO, która jest przeprowadzana przez Europejski Urząd ds. Bezpieczeństwa Żywności (EFSA). Na wniosek taki składa się obszerna dokumentacja, w tym wyniki badań potwierdzających, że dane GMO z przeznaczeniem na żywność i/lub pasze nie wywołuje szkodliwych skutków dla zdrowia ludzi, zwierząt lub środowiska naturalnego.
W czasie przeprowadzania oceny naukowej wniosku odbywają się 3-miesięczne konsultacje z kompetentnymi instytucjami państw członkowskich (np. w Polsce m.in. z Instytutem Żywności i Żywienia), w trakcie których można zgłaszać wszelkie uwagi. Rozpatrywane są przede wszystkim aspekty natury naukowej, które następnie dokładnie analizowane są przez EFSA.
Proces naukowej oceny wniosku kończy się wydaniem przez EFSA opinii, a następnie przekazaniem jej do wnioskodawcy, Komisji Europejskiej oraz państw członkowskich. Po usunięciu danych poufnych, np. danych patentowych, jest ona udostępniana opinii publicznej z możliwością zgłoszenia uwag i komentarzy do Komisji Europejskiej w ciągu 30 dni od daty jej publikacji na stronie internetowej KE. W związku z tym każdy obywatel Wspólnoty może zgłosić uwagi. Uwagi o charakterze naukowym są zawsze weryfikowane przez EFSA.
Komisja Europejska, zgodnie z dalszymi etapami procedury, przygotowuje projekt decyzji w sprawie wprowadzenia określonego GMO z przeznaczeniem na żywność lub pasze. Projekt decyzji jest następnie przedkładany do konsultacji i głosowany podczas posiedzenia Stałego Komitetu ds. Łańcucha Żywnościowego i Zdrowia Zwierząt (Standing Committee on Food Chain and Animal Health - SCFCAH), który jest jednym z licznych komitetów Komisji Europejskiej). Przyjmowanie decyzji odbywa się zgodnie z tzw. komitologiczną procedurą regulacyjną, określoną w decyzji Rady 1999/468/WE z dnia 28 czerwca 1999 r. ustanawiającą warunki wykonywania uprawnień wykonawczych przyznanych Komisji (zmienionej decyzją Rady 2006/512/WE z dnia 17 lipca 2006 r.).
Podczas dotychczasowych głosowań nad tego rodzaju decyzjami na forum Komitetu nie dochodziło do ostatecznego rozstrzygnięcia (brakowało kwalifikowanej większości głosów za przyjęciem lub odrzuceniem danej decyzji), dlatego też decyzje były w następnym etapie głosowane na forum Rady Unii Europejskiej.
Przed głosowaniem na posiedzeniu Rady UE koniecznie jest przygotowanie w każdym państwie członkowskim stanowiska rządu. W przypadku Polski stanowisko takie przyjmowane jest przez Komitet Europejski Rady Ministrów oraz na dalszym etapie przez Sejm i Senat RP. Polska przygotowuje swoje stanowiska zgodnie z ramowym stanowiskiem RP dotyczącym organizmów genetycznie zmodyfikowanych, co oznacza, że jak dotychczas były one zawsze negatywne.
Należy pamiętać, że podczas głosowania na forum UE nie tylko zdanie Polski brane jest pod uwagę. Polska ma do dyspozycji 27 głosów a do większości kwalifikowanej głosów, która jest wymagana, by ww. decyzja została przyjęta lub odrzucona, potrzeba 255 głosów (spośród 345 głosów wszystkich państw członkowskich). Przyjęcie decyzji na poziomie Wspólnoty oznacza, że decyzje obowiązują również w Polsce. Decyzje wydawane na podstawie opisanej procedury są ważne przez czas określony, tj. 10 lat.
Podkreślić trzeba, że wydając decyzje zezwalające na wprowadzenie GMO do obrotu jako żywność lub pasze, Unia Europejska nie nakazuje wprowadzania na rynek GMO. Warunkiem niezbędnym do stosowania GMO jako żywność lub pasze jest jego autoryzacja na poziomie UE, a następnie obowiązkowe oznakowanie zgodnie z przepisami rozporządzenia 1829/2003, co ma umożliwić dokonanie świadomego wyboru przez kupującego. To czy na rynku danego państwa członkowskiego znajdzie się żywność genetycznie zmodyfikowana, zależy przede wszystkim od tego, czy znajdą się klienci chętni ją kupić, a więc w przypadku tej żywności również funkcjonuje podstawowa zasada popytu i podaży.
W przypadku rynku polskiego trudno jest mówić o powszechnym występowaniu żywności genetycznie zmodyfikowanej, gdyż przedsiębiorcy znając podejście dużej części społeczeństwa do GMO wiedzą, że na taką żywność mogą nie znaleźć nabywców. Zatem przedsiębiorcy ci dążą do tego aby surowce, z których produkowana jest żywność, nie zawierały GMO, żądając od swoich kontrahentów stosownych potwierdzeń (np. wyników badań laboratoryjnych).
Odnosząc się do pytania nr 3 (jakie działania podjął rząd w celu usunięcia uchybień w systemie krajowego rejestru odmian, mające na celu uznanie przez Komisję Europejską zakazu dopuszczenia do obrotu materiału siewnego odmian genetycznie zmodyfikowanych, w związku z zapisem obowiązującej ustawy z dnia 26 czerwca 2003 r. o nasiennictwie w odniesieniu do skargi Komisji Europejskiej przeciwko Polsce) informuję, że zakaz rejestracji odmian transgenicznych w krajowym rejestrze oraz zakaz obrotu materiałem siewnym odmian genetycznie zmodyfikowanych wprowadzony w parlamencie do ustawy o nasiennictwie w roku 2006, został uznany wyrokiem Europejskiego Trybunału Sprawiedliwości w lipcu tego roku za niezgodny z prawem wspólnotowym. Zakazy te miały uchronić Polskę przed ekspansją produktów genetycznie zmodyfikowanych (szczególnie nasion) oraz uniknięcia tym samym ich wysiewu. Okazało się jednak, że prawo swobody wolnego, europejskiego rynku umożliwiło rolnikom sprowadzanie na własny użytek materiału siewnego z innych państw członkowskich. Natomiast efektem wprowadzenia zakazów było skierowanie przeciwko Polsce do Trybunału Wspólnot Europejskich sprawy C-165/08 Komisja Wspólnot Europejskich przeciwko Rzeczypospolitej Polskiej, w której Komisja Europejska zarzuciła Polsce, że poprzez wprowadzenie zakazu swobodnego obrotu materiałem siewnym odmian zmodyfikowanych genetycznie oraz zakazując wpisania odmian zmodyfikowanych genetycznie do krajowego rejestru odmian Rzeczpospolita Polska uchybiła zobowiązaniom wspólnotowym, które na niej ciążą. Wyrok, który zapadł w tej sprawie, nakazuje dostosowanie przepisów krajowych do prawa UE.
Odpowiadając na ostatnie pytanie, jak polski rząd zamierza zabronić wprowadzenia GMO na polski rynek i w jaki sposób rząd zamierza walczyć z GMO o utrzymanie w Polsce produkcji ekologicznej w przypadku, gdyby GMO wprowadzono do Polski, informuję uprzejmie, że rząd bez wiarygodnych badań naukowych potwierdzających szkodliwość danego produktu nie ma możliwości wprowadzenia zakazu stosowania produktów GMO bez ponoszenia konsekwencji karnych. Metodą na ograniczenie stosowania produktów GMO (a szczególnie uprawy roślin GMO) są restrykcyjne przepisy prawne, na które uprzednio musi zgodzić się Komisja Europejska.
Nowe przepisy ustawy Prawo o organizmach genetycznie zmodyfikowanych zostały zaakceptowane przez Komisję Europejską pomimo opinii, jaką wyraziła ona o ich restrykcyjności. Wdrożą one zasady przewidziane w przepisach dyrektywy 2001/18/WE oraz uregulują na gruncie krajowym zasady prowadzenia upraw roślin GMO. W kwestii ograniczenia występowania upraw roślin GMO przepisy te przewidują możliwość tworzenia stref wolnych. Dobrowolne tworzenie stref wolnych od upraw roślin GMO jest akceptowane przez KE, co oznacza, że nie może ona zarzucić państwu członkowskiemu, że poprzez tworzenie stref wolnych od upraw wprowadzane są jakiekolwiek ograniczenia.
Strefa wolna, tworzona na zasadzie dobrowolności, mieści się w zasadach przewidzianych przez Komisję Europejską dla przepisów regulujących sprawy koegzystencji i nie powoduje konfliktu z prawem. Przy zainteresowaniu rolników tworzeniem stref wolnych istnieje tym samym możliwość wyłączenia całych obszarów spod upraw GMO. W ocenie resortu rolnictwa, przepisy ustawy Prawo o GMO w zakresie dotyczącym koegzystencji są na tyle precyzyjne, że umożliwią skuteczny nadzór i kontrolę nad tym obszarem.
W rozporządzeniach wykonawczych do ustawy zostaną wyznaczone odpowiednie odległości pomiędzy sąsiednimi uprawami, określone zostaną zasady tworzenia stref buforowych, zapobiegających niekontrolowanemu krzyżowaniu się roślin różnych odmian, oraz zasady obchodzenia się z plonem i zabezpieczenie przed niekontrolowanym mieszaniem się nasion. Istotną sprawą jest też to, że ustawa przewiduje dla Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi delegację do wydania w drodze rozporządzenia wprowadzenia zakazu uprawy roślin GMO w przypadku uzyskania informacji świadczących o szkodliwości określonej modyfikacji dla zdrowia ludzi i środowiska.
Podsekretarz stanu
Marian Zalewski
Warszawa, dnia 10 listopada 2009 r.