VI kadencja

opis sprawy

Odpowiedź na zapytanie w sprawie ustalenia wysokości zasiłku celowego wypłacanego w ramach wieloletniego programu ˝Pomoc państwa w zakresie dożywiania˝

Odpowiedź ministra pracy i polityki społecznej

na zapytanie nr 1212

w sprawie ustalenia wysokości zasiłku celowego wypłacanego w ramach wieloletniego programu ˝Pomoc państwa w zakresie dożywiania˝

   Odpowiadając na pismo Pana Marszałka Nr SPS-024-1212/08 z dnia 18 marca 2008 r., dotyczące zapytania poseł Marzeny Okła-Drewnowicz w sprawie ustalenia wysokości zasiłku celowego wypłacanego w ramach wieloletniego programu ˝Pomoc państwa w zakresie dożywiania˝, proszę o przyjęcie poniższego wyjaśnienia.

   Zgodnie z art. 39 ustawy z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej (Dz. U. Nr 64, poz. 593, z późn. zm.) zasiłek celowy może być przyznany w celu zaspokojenia niezbędnej potrzeby bytowej osoby albo rodziny. Zasiłek ten ma charakter fakultatywny, jego przyznawanie i wypłacanie jest zadaniem własnym gminy.

   Zasiłek, o którym mowa, w szczególności może być przyznany na pokrycie części lub całości kosztów zakupu żywności, leków i leczenia, opału, odzieży, niezbędnych przedmiotów użytku domowego, drobnych remontów i napraw w mieszkaniu, ale także likwidację barier architektonicznych, jeżeli jest to niezbędne ze względu na potrzeby osoby niepełnosprawnej.

   W szczególnie uzasadnionych przypadkach osobie albo rodzinie o dochodach przekraczających kryterium dochodowe może być przyznany specjalny zasiłek celowy w wysokości nieprzekraczającej odpowiednio kryterium dochodowego osoby samotnie gospodarującej lub rodziny, który nie podlega zwrotowi, lub zasiłek celowy, pod warunkiem zwrotu części lub całości kwoty zasiłku.

   Zgodnie z art. 3 ustawy z dnia 29 grudnia 2005 r. o ustanowieniu programu wieloletniego ˝Pomoc państwa w zakresie dożywiania˝ (Dz. U. Nr 267, poz. 2259) w ramach programu są realizowane działania dotyczące zapewnienia pomocy w zakresie dożywiania w szczególności: dzieciom do lat 7, młodzieży do ukończenia szkoły podstawowej, osobom samotnym, w podeszłym wieku, chorym lub niepełnosprawnym - w formie posiłku, świadczenia pieniężnego na zakup posiłku lub żywności albo świadczenia rzeczowego w postaci produktów żywnościowych. Pomoc w ramach programu przyznawana jest nieodpłatnie osobom i rodzinom, jeżeli dochód osoby samotnie gospodarującej lub dochód na osobę w rodzinie nie przekracza 150% kryterium dochodowego określonego w ustawie o pomocy społecznej, tj. odpowiednio kwot 715,50 zł i 526,50 zł.

   Należy podkreślić, że wszystkie zadania realizowane w ramach programu są zadaniami własnymi gmin, a program, którego głównym celem jest ograniczenie zjawiska niedożywienia, wspiera gminy w realizacji ich zadania własnego.

   Jednocześnie z rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 7 lutego 2006 r. w sprawie realizacji programu wieloletniego ˝Pomoc państwa w zakresie dożywiania˝ (Dz. U. Nr 25, poz. 186, z późn. zm.) wynika, że podstawową formą pomocy jest posiłek, w szczególności posiłek gorący, a pomoc w formie zasiłku celowego powinna być przyznawana tylko w sytuacji braku możliwości zapewnienia posiłku lub gdy przyznanie pomocy w formie posiłku byłoby nieuzasadnione z uwagi na sytuację osobistą lub rodzinną.

   Program ˝Pomoc państwa w zakresie dożywiania˝ jest realizowany w gminach. Koordynatorem realizacji programu w gminie jest wójt (burmistrz, prezydent miasta), który przy pomocy ośrodka pomocy społecznej realizuje to zadanie, ustalając jednocześnie sposób realizacji programu.

   Zaznaczyć należy również, że zgodnie z art. 13 ust. 1 ustawy o ustanowieniu programu wieloletniego ˝Pomoc państwa w zakresie dożywiania˝ program finansowany jest z budżetu państwa oraz ze środków budżetów gmin. Gmina może otrzymać dotację na realizację programu, jeżeli udział środków własnych gminy wynosi nie mniej niż 40% przewidywanych kosztów realizacji programu. Wojewoda na uzasadniony, pisemny wniosek wójta (burmistrza, prezydenta miasta) może wyrazić zgodę na zmniejszenie udziału własnego gminy, nie więcej jednak niż do 20%. Wysokość dotacji jest ustalana na podstawie porozumienia między wojewodą a wójtem (burmistrzem, prezydentem miasta), mając na uwadze w szczególności liczbę dzieci i młodzieży oraz innych osób wymagających pomocy w zakresie dożywiania, konieczność rozwoju bazy żywieniowej i dowozu posiłków, a także sytuację finansową gminy.

   Resort, dokonując podziału środków budżetu państwa na realizację programu, bierze pod uwagę szacunkową liczbę osób kwalifikujących się do tej formy pomocy w województwie, dochód na jednego mieszkańca w województwie oraz stopę bezrobocia.

   Również wojewodowie, dokonując podziału środków na poszczególne gminy, kierują się podobnymi kryteriami, często uzupełniając je o dodatkowe kryteria, tak aby gminy o niskich dochodach otrzymały wsparcie w ramach programu, odpowiednie do potrzeb.

   Żadna z wymienionych wyżej ustaw nie ustala odgórnie wysokości świadczenia pieniężnego na zakup posiłku lub żywności, podobnie jak nie jest ustalona wysokość zasiłku celowego przyznanego na pokrycie innych niezbędnych potrzeb bytowych osoby czy też rodziny. W myśl art. 3 ust. 3 ustawy o pomocy społecznej rodzaj, forma i rozmiar świadczenia powinny być odpowiednie do okoliczności uzasadniających udzielenie pomocy. Dlatego też wysokość zasiłków celowych na zakup posiłku lub żywności ustalana jest przede wszystkim w zależności od sytuacji finansowej rodziny, ale także od liczby osób kwalifikujących się do takiej formy pomocy, a także wielkości środków przeznaczonych na taką pomoc.

   Często zdarzają się sytuacje, że dziecko czy też dzieci jedzą obiad w szkole, a jego rodzice dodatkowo otrzymują zasiłek. Należy pamiętać, że osoby najuboższe korzystające z pomocy w ramach programu kierowane są dodatkowo po pomoc żywnościową do organizacji pozarządowych lub innych podmiotów współpracujących z ośrodkiem pomocy społecznej, w tym udzielających pomocy żywnościowej dla najuboższej ludności Unii Europejskiej, w ramach programu PAED (Banki Żywności, Caritas, Polski Komitet Pomocy Społecznej, Polski Czerwony Krzyż). Rodziny mogą także otrzymywać pomoc w formie zasiłku okresowego, który przeznaczony jest między innymi na zabezpieczenie potrzeb żywieniowych, lub pomoc na inny cel, co umożliwia im wydatkowanie środków własnych na cele żywieniowe.

   Dlatego też zdaniem resortu nie jest zasadne ustalenie nawet najniższego poziomu wysokości zasiłku celowego i ingerowanie w decyzje samorządu, tym bardziej że sytuacja finansowa poszczególnych gmin jest bardzo różna.

   Zdaniem resortu bardzo ważne jest, aby racjonalnie gospodarować środkami wydawanymi w ramach programu. Jeżeli pomoc udzielana byłaby w stołówkach gminnych, wówczas wydatki na posiłki pokrywałyby tylko koszt tzw. wsadu do kotła. Z informacji, jakie posiada resort z wydziałów polityki społecznej urzędów wojewódzkich, wynika, że gminy w związku z realizacją programu dokładają wszelkich starań, aby rozwijać sieć stołówek z kuchniami albo punktami przygotowywania lub wydawania posiłków, odchodząc od dość kosztownej formy realizacji programu, jaką jest catering. Jestem przekonana, że uzyskane w ten sposób oszczędności pozwolą na zwiększanie wysokości zasiłków celowych przyznawanych na zakup posiłku lub żywności.

   Ponadto pragnę poinformować Pana Marszałka i Panią Poseł, że w projekcie uchwały Rady Ministrów w sprawie harmonogramu działań realizowanych w ramach programu wieloletniego ˝Pomoc państwa w zakresie dożywiania˝ w roku 2009 planowane jest zwiększenie środków na realizację programu o dodatkowe 50 mln złotych.

   Środki te, o ile zostaną uwzględnione w ustawie budżetowej na rok przyszły, powinny przyczynić się także do wzrostu wielkości pomocy udzielanej w ramach programu.

   Minister

   Jolanta Fedak

   Warszawa, dnia 10 kwietnia 2008 r.