VI kadencja
Interpelacja nr 15052
do ministra zdrowia
w sprawie umożliwienia stosowania w szerszym zakresie środków innych niż metadon w terapii substytucyjnej
Szanowna Pani Minister! Działając w oparciu o przepis art. 14 ust. 1 pkt 7 ustawy z dnia 9 maja 1996 r. o wykonywaniu mandatu posła i senatora (tj. Dz. U. z 2003 r. Nr 221, poz. 2199, ze zm.), wnosimy niniejszą interpelację poselską dotykającą problematyki stosowania metadonu w ramach terapii substytucyjnej, a zwłaszcza w sprawie poszerzenia możliwości stosowania innych podobnych środków w jego miejsce.
W pierwszych akapitach niniejszej interpelacji wskazujemy, iż nie jest naszym celem występowanie przeciw terapii substytucyjnej jako skutecznej metodzie leczenia osób uzależnionych. Mamy świadomość, że pomimo znacznej kontrowersyjności spełnia ona swój cel, jakim jest pomoc ludziom uzależnionym od środków psychoaktywnych w formie opioidów w walce z ich uzależnieniem oraz przywrócenie ich społeczeństwu. Posiadamy wiedzę, iż leczenie substytucyjne jest metodą zalecaną przez Światową Organizację Zdrowia oraz inne agendy ONZ i Komisji Europejskiej. Szczególną rolę odgrywa ona z racji światowej epidemii HIV/AIDS oraz innych chorób przenoszonych drogą iniekcji (HPV, HBV), od których to nie jest wolny także nasz kraj.
Miasto Zgorzelec jest miejscem, gdzie terapia substytucyjna w sposób niewątpliwie wymierny okazała swą przydatność. Zaznaczyć należy z całą stanowczością, iż w poprzedniej dekadzie istotnym problemem naszej lokalnej społeczności była znaczna liczba osób uzależnionych od narkotyków i wynikające z tego inne problemy o charakterze niemedycznym. Do zasadniczych skutków powyższego stanu rzeczy zaliczyć należy dużą skalę przestępczości związanej ze zdobywaniem przez osoby uzależnione środków na kolejne porcje narkotyku, rozpad rodzin, negatywny przykład dla młodszego pokolenia oraz pogorszenie się atrakcyjności miasta.
Trwająca od lat kampania leczenia substytucyjnego pozwoliła rozwiązać część z tych problemów, albowiem wielu objętych nią byłych narkomanów stało się uczestnikami normalnego życia, tak w środowisku rodzinnym jak i społeczności lokalnej.
Należy jednak zwrócić uwagę na preferowanie w terapii substytucyjnej jednego tylko środka - metadonu, co znajduje podstawę prawną w § 3 ust. 2 rozporządzenia z dnia 6 września 1999 r. w sprawie leczenia substytucyjnego wydanego na podstawie ustawy z dnia 24 kwietnia 1997 r. o zwalczaniu narkomanii. Choć powyższe rozporządzenie dopuszcza inne niż metadon środki substytucyjne, z jego treści należy wyprowadzić wniosek, iż czyni się to wyłącznie na podstawie wyjątku.
W ocenie środowisk zajmujących się problematyką przedmiotu niniejszej interpelacji jest to kontrowersyjne z tego względu, że metadon, choć cechuje się słabszym działaniem uzależniającym od heroiny i jest skuteczny w walce z uzależnieniem od niej, powoduje dłuższe niż ona objawy odstawienne, ma długi czas działania i wiele szkodliwych skutków ubocznych. Z docierających do nas sygnałów wynika, że w ostatnim czasie znacząco wzrosła śmiertelność pacjentów objętych tą terapią na obszarze Zgorzelca. W związku z tym pojawia się kwestia, czy wielkość dawek, w których metadon jest dystrybuowany, podlega dostatecznej kontroli. Z przekazywanej nam wiedzy wynika, że metadon jest wydawany w niezmniejszanych ilościach w tzw. programie niskoprogowym, który na dłuższą metę uzależnia tak samo, jak heroina.
Wskazujemy ponadto, że funkcjonuje wiele innych substancji znajdujących zastosowanie w walce z uzależnieniami (z czego część jeszcze nie zarejestrowana w Polsce) o działaniu podobnym do metadonu, ale o zdecydowanie zawężonych efektach ubocznych. W szczególności efekty uboczne stosowania innych substancji nie prowadzą w konsekwencji do tak znacznej liczby zgonów osób leczonych.
W naszym przekonaniu terapia substytucyjna jest rozwiązaniem właściwym i sprawdzonym w procesie tzw. redukcji szkód spowodowanych uzależnieniem od substancji psychoaktywnych w formie opioidów. Podnosimy ponadto przy tym, że skala jej stosowania w Polsce jest wciąż stosunkowo niewielka i obejmuje zaledwie kilka procent spośród kilkudziesięciu tysięcy osób uzależnionych od tego rodzaju środków. Tymczasem w wysoko rozwiniętych krajach Europy Zachodniej, takich jak: Niemcy, Francja, Włochy czy Wielka Brytania, z terapii tego typu korzysta 20-80% pacjentów uzależnionych od opiatów.
Tym niemniej podnosimy, wskazując na fakty przytoczone wcześniej, że sposób realizowania programu terapii substytucyjnych w naszym kraju wciąż jest dalece niedoskonały i powinien stanowić przedmiot analiz i działań Ministerstwa Zdrowia.
Mając na uwadze powyższe, zwracamy się do Pani Minister z następującymi pytaniami:
1. Czy wszyscy potencjalni użytkownicy metadonu w ramach terapii substytucyjnych są rzetelnie i w sposób wyczerpujący informowani o szeroko rozumianych konsekwencjach zdrowotnych wynikających z użycia tego środka?
2. Co przemawia za stosowaniem metadonu jako domyślnego środka w terapiach substytucyjnych, przy dopuszczeniu innych dostępnych leków jedynie wyjątkowo?
3. Czy Ministerstwo Zdrowia planuje zmianę § 3 ust. 2 rozporządzenia w sprawie leczenia substytucyjnego w celu szerszego dopuszczenia innych leków, a jeśli nie, to jakie względy stoją na przeszkodzie takiej zmianie?
4. Czy stan zdrowia pacjentów korzystających z terapii metadonowej jest monitorowany w sposób dostateczny i czy monitoring ten stanowi przedmiot refleksji ministerstwa?
5. Czy zasadność stosowania określonych wielkości dawek metadonu w ramach terapii substytucyjnej została w sposób dostatecznie rzetelny udowodniona medycznie i czy stan zdrowia używających go pacjentów jest pod tym kątem monitorowany?
Wnosimy o udzielenie nam odpowiedzi na zadane pytania.
Posłowie Roman Brodniak
i Tomasz Smolarz
Zgorzelec, dnia 24 lutego 2010 r.