VI kadencja

opis sprawy

Odpowiedź na interpelację w sprawie uruchomienia krajowego programu przeciwdziałania suszy w rolnictwie

Odpowiedź podsekretarza stanu w Ministerstwie Rolnictwa i Rozwoju Wsi - z upoważnienia ministra -

na interpelację nr 4244

w sprawie uruchomienia krajowego programu przeciwdziałania suszy w rolnictwie

   Szanowny Panie Marszałku! W związku z przesłaną przy piśmie z dnia 21 lipca 2008 r., znak SPS-023-4244/08, interpelacją posła Macieja Orzechowskiego oraz grupy posłów w sprawie uruchomienia krajowego programu przeciwdziałania suszy w rolnictwie - uprzejmie Pana Marszałka informuję, co następuje.

   Mając na uwadze problem właściwej gospodarki wodą na obszarach rolniczych, obejmujący m. in. usprawnienie systemów melioracyjnych, minister rolnictwa i rozwoju wsi wystąpił do marszałków województw z zaleceniem opracowania, stosownie do uprawnień wynikających z ustawy Prawo wodne, w uzgodnieniu z wojewodą, wojewódzkich programów nawodnień na najbliższe lata, określających potrzeby w zakresie budowy i modernizacji budowli piętrzących wodę oraz systemów nawadniających, a także harmonogramu realizacji tych zadań. W powyższym wystąpieniu zwrócono także uwagę marszałków na potrzebę skorelowania tych programów z wojewódzkimi programami małej retencji. Jednocześnie poproszono marszałków o opracowanie syntezy wojewódzkiego programu nawodnień rolniczych i przesłanie jej celem przygotowania przez Ministerstwo Rolnictwa i Rozwoju Wsi krajowego programu nawodnień rolniczych i nadanie mu rangi dokumentu rządowego.

   Na podstawie programów otrzymanych od marszałków województw Instytut Melioracji i Użytków Zielonych w Falentach opracował ˝Strategię rozwoju nawodnień rolniczych w Polsce˝, która zostanie wykorzystana przy sporządzeniu krajowego programu nawodnień rolniczych, który stanowiłby podstawę do przyznania kolejnych środków w ramach Programu Rozwoju Obszarów Wiejskich na lata 2007-2013, z przeznaczeniem ich wyłącznie na projekty dotyczące retencjonowania wód i nawodnień gruntów rolnych.

   Odnośnie do prac prowadzonych w kierunku wyhodowania i wprowadzenia do uprawy odmian roślin odpornych na niedobory wody, uprzejmie informuję, że wszystkie programy hodowlane prowadzone w stacjach hodowli roślin, zwłaszcza podstawowych roślin rolniczych, jak również w innych jednostkach, uwzględniają czynnik odporności na suszę jako mający wpływ na jakość i wysokość plonu. Wyniki badań rejestrowych odmian zwłaszcza zbóż jarych wskazują na ich zwiększoną odporność na suszę. Duża popularność jakościowych, jarych odmian pszenicy spowodowana jest ich rosnącą tolerancją na stres wywołany suszą. Hodowcy buraka poszerzają zakres prac o formy o podwyższonej tolerancji na stres wywołany suszą. Jest to szczególnie istotne w pasie Polski centralnej, gdzie często mamy do czynienia z letnią strukturalną suszą. W ramach programów hodowli roślin współuczestniczą jednostki badawczo-rozwojowe, wyższe uczelnie oraz Polska Akademia Nauk.

   Niewątpliwym sukcesem jest wyhodowanie nowych mieszańców międzygatunkowych traw pastewnych z grupy Lolium-Festuca, odpornych na suszę. W oparciu o polskie doświadczenia rozpoczęto europejski projekt badawczy SAGES Sustainable grasslands wihstanding environmental stress (Ekologiczne użytki zielone wytrzymałe na stresy środowiskowe), którego celem jest poprawienie wytrzymałości użytków zielonych w Europie poprzez podniesienie trwałości rodzimych gatunków traw. Projekt ten wchodzi w zakres 5 Programu Ramowego UE. Projekt SAGES ma na celu wytworzenie nowych odpornych traw, co poprawi produktywność i trwałość użytków zielonych. Celem naukowym jest poznanie mechanizmów genetycznej kontroli odporności na suszę i zimotrwałości w kompleksie Lolium-Festuca.

   Hodowla w ramach Unii Europejskiej jest uznawana za działalność komercyjną, dlatego też finansowanie jej odbywa się ze środków własnych jednostek. Jednakże minister rolnictwa i rozwoju wsi, mając na uwadze ważność postępu biologicznego dla produkcji rolniczej w ramach rozporządzenia z dnia 30 maja 2008 r. zmieniającego rozporządzenie w sprawie stawek dotacji przedmiotowych dla różnych podmiotów wykonujących zadania na rzecz rolnictwa dofinansowuje badania podstawowe na rzecz hodowli. Wśród zadań badawczych, które zostały zgłoszone przez hodowców, są m.in. tematy dotyczące selekcji roślin odpornych na stres abiotyczny, w tym suszę w przypadku zbóż, ziemniaka, łubinu i traw. Do badań wykorzystywane są nowoczesne metody, takie jak markery molekularne, wytwarzanie haploidów, in vitro i inne.

   W rejestrze odmian prowadzonym przez Centralny Ośrodek Badania Odmian Roślin Uprawnych w Słupi Wielkiej znajdują się 2454 odmiany, z czego rośliny rolnicze to 1222 odmiany. Ponadto rolnicy mogą korzystać bez ograniczeń z odmian innych państw członkowskich zarejestrowanych w katalogu wspólnotowym. Wymiana materiału siewnego zbóż w Polsce kształtuje się na poziomie 8% i jest najniższa w Europie.

   Rolnicy nie mogą w pełni uchronić się przed skutkami suszy. Mogą natomiast je ograniczyć poprzez takie zabiegi, jak: terminowe przeprowadzanie zabiegów uprawowych, dobór maszyn odpowiednich do rodzaju gleby, regulacja odczynu gleby, siew w optymalnym dla danego rejonu terminie oraz racjonalne nawożenie.

   Pragnę podkreślić, że prace hodowlane nad roślinami uprawowymi prowadzone są w kierunku uzyskania odmian odpornych na suszę i wspierane są przez jednostki badacze dysponujące nowoczesnym wyposażeniem i metodyką. Liczba rejestrowanych odmian utrzymuje się na stałym poziomie, co świadczy o istniejącym postępie biologicznym. Dzięki dopłatom do kwalifikowanego materiału siewnego następuje wzrost poziomu wymiany materiału siewnego.

   Ponadto uprzejmie informuję, że na podstawie ustawy z dnia 7 lipca 2005 r. o dopłatach do ubezpieczeń upraw rolnych i zwierząt gospodarskich (Dz. U. Nr 150, poz. 1249, z późn. zm.) od początku 2006 r. jest wdrażany w Polsce system ubezpieczeń w rolnictwie z dopłatami z budżetu państwa mający na celu zapewnienie odpowiedniego poziomu dochodów gospodarstwom rolnym w przypadku wystąpienia niekorzystnych zjawisk atmosferycznych, w tym suszy. Dopłaty z budżetu państwa stosowane są do składek producentów rolnych, z tytułu zawarcia przez nich umów ubezpieczenia upraw rolnych i zwierząt gospodarskich od wystąpienia następujących zdarzeń losowych:

   - dla produkcji roślinnej, tj. upraw zbóż, kukurydzy, rzepaku, rzepiku, chmielu, tytoniu, warzyw gruntowych, drzew i krzewów owocowych, truskawek, ziemniaków, buraków cukrowych lub roślin strączkowych, od zasiewu lub wysadzenia do ich zbioru, od ryzyka wystąpienia szkód spowodowanych przez huragan, powódź, deszcz nawalny, grad, piorun, obsunięcie się ziemi, lawinę, suszę, ujemne skutki przezimowania oraz przymrozki wiosenne,

   - dla produkcji zwierzęcej, tj. bydła, koni, owiec, kóz, drobiu lub świń od ryzyka wystąpienia szkód spowodowanych przez huragan, powódź, deszcz nawalny, grad, piorun, obsunięcie się ziemi, lawinę oraz w wyniku uboju z konieczności.

   Dopłaty z budżetu państwa do składki przysługują do powierzchni upraw nieprzekraczającej 300 ha.

   Zgodnie z rozporządzeniem Rady Ministrów z dnia 8 listopada 2007 r. w sprawie wysokości dopłat do składek z tytułu ubezpieczenia upraw rolnych i zwierząt gospodarskich w 2008 r. dopłata do składki z tytułu ubezpieczenia:

   - upraw zbóż, kukurydzy, rzepaku, rzepiku, chmielu, tytoniu, warzyw gruntowych, drzew i krzewów owocowych, truskawek, ziemniaków, buraków cukrowych lub roślin strączkowych - wynosi 50% składki do 1 ha uprawy;

   - bydła, koni, owiec, kóz, drobiu lub świń - wynosi 50% składki do 1 sztuki.

   Natomiast od dnia 1 lipca br. zgodnie z przepisami ww. ustawy wprowadzono powszechne (obowiązkowe) ubezpieczenia upraw rolnych, w ramach których rolnik, który uzyskał płatności bezpośrednie do gruntów rolnych w rozumieniu przepisów o płatnościach do gruntów rolnych i płatności cukrowej, ma obowiązek ubezpieczenia 50% powierzchni upraw rolnych.

   W przypadku rolników, którzy uzyskali w 2007 r. płatności bezpośrednie do gruntów rolnych, obowiązek ubezpieczenia, o którym mowa w ww. ustawie, zostanie spełniony, jeżeli w okresie 12 miesięcy od dnia 1 lipca 2008 r. zawrą umowę ubezpieczenia upraw zbóż, kukurydzy, rzepaku, rzepiku, chmielu, tytoniu, warzyw gruntowych, drzew i krzewów owocowych, truskawek, ziemniaków, buraków cukrowych lub roślin strączkowych, od zasiewu lub wysadzenia do ich zbioru, od ryzyka wystąpienia szkód spowodowanych przez powódź, grad, suszę, ujemne skutki przezimowania oraz przymrozki wiosenne. Rolnik będzie miał zatem obowiązek zawarcia umowy ubezpieczenia z wybranym zakładem ubezpieczeń, który zawarł z ministrem właściwym do spraw rolnictwa umowę w sprawie dopłat, albo innym wykonującym działalność ubezpieczeniową.

   Rolnik, który nie spełni obowiązku zawarcia umowy ubezpieczenia, tj. ubezpieczenia co najmniej 50% powierzchni upraw, w przypadku przeprowadzenia kontroli zostanie ukarany opłatą sankcyjną w równowartości w złotych 2 euro od 1 ha, ustaloną przy zastosowaniu kursu średniego ogłaszanego przez Narodowy Bank Polski według tabeli kursów nr 1 w roku kontroli (tj. wg kursu dla 2008 r. - 3,5462 PLN). Opłata ta wnoszona jest na rzecz gminy właściwej ze względu na miejsce zamieszkania albo siedzibę rolnika. Powyższe sankcje nie będą jednak stosowane wobec rolników, w przypadku gdy rolnik nie zawrze umowy ubezpieczenia obowiązkowego z powodu pisemnej odmowy przez co najmniej dwa zakłady ubezpieczeń, które zawarły z ministrem właściwym do spraw rolnictwa umowy w sprawie dopłat, w szczególności z powodu zaoferowania ubezpieczenia w stawkach taryfowych przekraczających 6% sumy ubezpieczenia.

   Wprowadzenie obowiązku ubezpieczenia upraw rolnych jest konieczne w związku z unijnymi zasadami udzielania pomocy publicznej, które nakazują od 2010 r. 50% zmniejszenie pomocy krajowej w przypadku wystąpienia niekorzystnych zjawisk atmosferycznych, w przypadku nieposiadania polisy ubezpieczenia 50% upraw rolnych przez rolników. Należy podkreślić, iż niezawarcie przez rolników umów ubezpieczenia upraw rolnych lub zwierząt gospodarskich nie będzie miało wpływu na ubieganie się przez nich o płatności bezpośrednie. Minister rolnictwa i rozwoju wsi zawarł z czterema zakładami ubezpieczeń umowy w sprawie dopłat ze środków budżetu państwa do składek z tytułu zawarcia w 2008 r. umów ubezpieczenia z producentami rolnymi od ryzyka wystąpienia skutków zdarzeń losowych w rolnictwie, tj. Powszechnym Zakładem Ubezpieczeń SA w Warszawie, Towarzystwem Ubezpieczeń Wzajemnych ˝TUW˝ w Warszawie, Concordia Polska Towarzystwo Ubezpieczeń Wzajemnych w Poznaniu, MTU Moje Towarzystwo Ubezpieczeń w Sopocie.

   Zgodnie z przyjętą przez Sejm RP w dniu 26 czerwca 2008 r. ustawą o zmianie ustawy o ubezpieczeniach upraw rolnych i zwierząt gospodarskich oraz ustawy o krajowym systemie ewidencji producentów, ewidencji gospodarstw rolnych oraz ewidencji wniosków o przyznanie płatności, rolnik nie będzie musiał ubezpieczać się od wszystkich ww. ryzyk jednocześnie, lecz będzie mógł ubezpieczyć swoje uprawy od jednego lub dowolnej liczby ryzyk.

   Ustawą z dnia 26 czerwca 2008 r. o zmianie ustawy o paszach (Dz. U. Nr 144, poz. 899) termin wejścia w życie zakazu wytwarzania, wprowadzania do obrotu i stosowania w żywieniu zwierząt pasz genetycznie zmodyfikowanych oraz organizmów zmodyfikowanych przeznaczonych do użytku paszowego został przesunięty do 1 stycznia 2013 r.

   W związku z tegoroczna suszą opracowany został w Ministerstwie Rolnictwa i Rozwoju Wsi projekt programu pomocy dla gospodarstw rolnych w celu złagodzenia skutków suszy, w ramach którego przewiduje się następujące formy pomocy:

   1. Kredyty preferencyjne na wznowienie produkcji w gospodarstwach rolnych i działach specjalnych produkcji rolnej, udzielane na podstawie rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 26 kwietnia 2007 r. w sprawie szczegółowego zakresu i kierunków działań Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa oraz sposobów ich realizacji (Dz. U. Nr 77, poz. 514, ze zm.). Powyższe kredyty uruchamiane są przez agencję, za zgodą ministra rolnictwa i rozwoju wsi, na wnioski wojewodów. Warunkiem uruchomienia powyższej procedury jest dokonanie oszacowania strat przez komisję powołaną przez wojewodę w ciągu 60 dni od dnia stwierdzenia skutków klęski. W przypadku ww. kredytów mają zastosowanie uproszczone procedury ich udzielania. Ponadto producent rolny może sfinansować środkami z kredytu klęskowego zakup materiałów i środków trwałych dokonany w okresie od zaistnienia klęski a przed uzyskaniem kredytu. Kredyty z dopłatami do oprocentowania ze środków Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa udzielane są na okres do 4 lat. Oprocentowanie kredytów klęskowych wynosi obecnie 3,5%.

   2. Wydłużanie na podstawie wniosków poszkodowanych producentów rolnych do 5 lat okresu spłaty zaciągniętych na podstawie rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 30 stycznia 1996 r. w sprawie szczegółowych kierunków działań Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa oraz sposobów ich realizacji (Dz. U. Nr 16, poz. 82, ze zm.) obrotowych kredytów na wznowienie produkcji w gospodarstwach rolnych i działach specjalnych produkcji rolnej po klęsce oraz o prolongowanie spłat rat i odsetek udzielonych preferencyjnych kredytów inwestycyjnych - w ramach okresu kredytowania ustalonego dla danej linii kredytowej.

   3. Stosowanie przez prezesa Kasy Rolniczego Ubezpieczenia Społecznego pomocy, na indywidualny wniosek rolnika poszkodowanego suszą w uprawach rolnych, w opłacaniu bieżących składek na ubezpieczenie społeczne oraz regulowaniu zaległości z tego tytułu w formie odraczania terminu płatności składek i rozkładania ich na dogodne raty. Rolnicy poszkodowani przez suszę w uprawach rolnych mogą także ubiegać się o zmianę dotychczasowych warunków spłat należności z tytułu zadłużenia. Możliwe będzie także umarzanie w całości lub w części bieżących składek.

   4. Stosowanie przez prezesa Agencji Nieruchomości Rolnych ulg w opłatach czynszu dzierżawnego wnoszonego przez producentów rolnych poszkodowanych suszą w uprawach rolnych.

   Na podstawie art. 700 Kodeksu cywilnego obniżenie czynszu dzierżawnego może nastąpić przy łącznym spełnieniu dwóch warunków:

   1) zaistnieniu okoliczności, za które dzierżawca nie ponosi odpowiedzialności i które nie dotyczą jego osoby,

   2) wystąpieniu znacznego zmniejszenia zwykłego przychodu z przedmiotu dzierżawy.

   Obniżenie czynszu może nastąpić po złożeniu przez dzierżawcę wniosku, w którym zostaną zawarte informacje dotyczące:

   1) struktury upraw;

   2) okoliczności, które miały wpływ na znaczne zmniejszenie plonów;

   3) rodzaju uprawy i jej powierzchni, na którą miały wpływ okoliczności wymienione w pkt. 2, potwierdzone protokołem komisji powołanej przez wojewodę na podstawie, ww. rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 26 kwietnia 2007 r. w sprawie szczegółowego zakresu i kierunków działań Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa oraz sposobów ich realizacji;

   4) uzyskanego plonu i średniego plonu z 3 ostatnich lat;

   5) kwot uzyskanych z tytułu odszkodowań i ubezpieczeń.

   5. Udzielanie przez wójtów, burmistrzów lub prezydentów miast ulg i zwolnień w opłatach podatku rolnego za 2007 r. na podstawie ustawy z dnia 29 sierpnia 1997 r. Ordynacja podatkowa (Dz. U. z 2005 r. Nr 8, poz. 60, ze zm.).

   6. Udzielanie pomocy społecznej rodzinom rolniczym prowadzącym gospodarstwa rolne na podstawie ustawy z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej (Dz. U. Nr 64, poz. 593, z późn. zm.) w formie jednorazowego zasiłku celowego.

   Z poważaniem

   Podsekretarz stanu

   Marian Zalewski

   Warszawa, dnia 12 sierpnia 2008 r.