V kadencja

Odpowiedź na interpelację w sprawie przepisów regulujących sposób obliczania wysokości ekwiwalentu pieniężnego za deputat węglowy przyznany byłym górnikom węgla kamiennego oraz byłym pracownikom PKP

Odpowiedź sekretarza stanu w Ministerstwie Gospodarki - z upoważnienia ministra -

na interpelację nr 1274

w sprawie przepisów regulujących sposób obliczania wysokości ekwiwalentu pieniężnego za deputat węglowy przyznany byłym górnikom węgla kamiennego oraz byłym pracownikom PKP

   Szanowny Panie Marszałku! Odpowiadając na interpelację Pani Poseł Izabeli Katarzyny Mrzygłockiej (pismo z dnia 23 lutego br., znak SPS-023-1274/06) w sprawie przepisów regulujących sposób obliczania wysokości ekwiwalentu pieniężnego za deputat węglowy przyznany byłym górnikom węgla kamiennego oraz byłym pracownikom Polskich Kolei Państwowych, pragnę przedstawić, co następuje.

   I. Świadczenia wypłacane przez przedsiębiorców górniczych.

   Ekwiwalenty pieniężne za depozyt węglowy wynikają z układów zbiorowych pracy. I tak:

   1. W Kompanii Węglowej SA.

   Przy ustalaniu uprawnień do bezpłatnego węgla dla emerytów (rencistów i członków ich rodzin) stosuje się postanowienia określone w § 9 i 10 porozumienia płacowego zawartego w dniu 20 grudnia 2004 r. pomiędzy zarządem kompanii a organizacjami związków zawodowych.

   Bezpłatny węgiel jest przyznawany według przepisów zakładowych układów zbiorowych pracy obowiązujących w kopalniach i zakładach przed przejęciem ich przez kompanię, a ekwiwalent pieniężny jest obliczany według zróżnicowanych stawek wynikających z postanowień tych układów w następujących wysokościach:

   a) 190,26 zł/t - w kopalniach i zakładach przejętych z byłej Rybnickiej Spółki Węglowej,

   b) 288,00 zł/t - w kopalniach i zakładach przejętych z byłej Nadwiślańskiej Spółki Węglowej,

   c) 310,00 zł/t - w kopalniach i zakładach przejętych z byłej Gliwickiej Spółki Węglowej,

   d) 342,20 zł/t - w kopalniach i zakładach przejętych z byłej Bytomskiej Spółki Węglowej,

   e) 408,68 zł/t - w kopalniach i zakładach przejętych z byłej Rudzkiej Spółki Węglowej.

   Zróżnicowanie uprawnień przejawia się również w rodzaju i ilości przysługującego węgla, wydawanego w sortymencie ˝orzech˝, ˝orzech II˝ lub ˝kostka˝ - w wymiarze:

   a) 2,5 t rocznie - dla emerytów, którzy nabyli uprawnienia przed 1992 r. (tj. przed wprowadzeniem układu zbiorowego pracy dla Pracowników Zakładów Górniczych z dnia 21 grudnia 1991 r.),

   b) 3,0 t rocznie - dla emerytów, którzy nabyli uprawnienie po wprowadzeniu tego układu.

   Koszty poniesione przez kompanię z tytułu realizacji uprawnień do bezpłatnego węgla w latach 2003-2005 (tj. od powstania kompanii w dniu 1 lutego 2003 r.) przedstawiają się następująco:

   2003 r. - 88 980 tys. zł,

   2004 r. - 103 000 tys. zł,

   2005 r. - 105 280 tys. zł.

   2. W Katowickim Holdingu Węglowym SA.

   Zasady obliczania wysokości ekwiwalentu za deputat węglowy należny byłym pracownikom zakładów górniczych Katowickiego Holdingu Węglowego SA reguluje § 7 i § 8 zał. nr 18 do Holdingowej Umowy Zbiorowej Zakładów Katowickiego Holdingu Węglowego SA z dnia 30 grudnia 1993 r.

   Ceny węgla deputatowego w ciągu ubiegłych pięciu lat kształtowały się następująco: w 2001 r. - 311,00 zł/t, w 2002 r. - 338,97 zł/t, w 2003 r. - 339,17 zł/t, w 2004 r. - 339,16 zł/t i w 2005 r. - 339,16 zł/t.

   Koszty poniesione przez holding z tytułu realizacji uprawnień do bezpłatnego węgla w latach 2001-2005 przedstawiają się następująco:

   2001 r. - 13.377 tys. zł,

   2002 r. - 29.470 tys. zł,

   2003 r. - 31.032 tys. zł,

   2004 r. - 32.093 tys. zł,

   2005 r. - 33.434 tys. zł.

   3. W KWK ˝Kazimierz - Juliusz˝ sp. z o.o.

   W przypadku ww. jednostki podstawą obliczania ekwiwalentu była uchwała nr 415/2000 Zarządu Katowickiego Holdingu Węglowego SA z dnia 5 września 2000 r., gdzie określono cenę węgla deputatowego od 1 listopada 2000 r. na poziomie 308,66 zł/t z podatkiem VAT.

   Zgodnie z uchwałą nr 485/2001 Zarządu Katowickiego Holdingu Węglowego SA z dnia 20 lipca 2001 r. cena węgla deputatowego wynosiła od 1 września 2001 r. 323,30 zł/tonę, a od 1 października 2001 r. do 31 grudnia 2001 r. - 317,49,16 zł/tonę. Od 1 stycznia 2002 r. do nadal cena ta kształtuje się na poziomie 339,16 zł/tonę.

   Koszty poniesione w okresie ostatnich pięciu lat związane z realizacją uprawnień z tytułu ekwiwalentu pieniężnego i realizacją prawa do bezpłatnego węgla w naturze kształtują się jak niżej:

   2001 r. - 3047 tys. zł,

   2002 r. - 4543 tys. zł,

   2003 r. - 4588 tys. zł,

   2004 r. - 4601 tys. zł,

   2005 r. - 4626 tys. zł.

   4. W KWK Lubelski Węgiel ˝Bogdanka˝ SA.

   Osoby uprawnione do otrzymywania bezpłatnego węgla, tj. emeryci, renciści, wdowy i wdowcy, sieroty uprawnione do renty rodzinnej, otrzymują węgiel w naturze lub ekwiwalent pieniężny.

   Zgodnie z postanowieniami załącznika nr 11 zasady przyznawania deputatu węglowego do zakładowego układu zbiorowego pracy z dnia 31 października 2001 r. ekwiwalent pieniężny oblicza się jako iloczyn przysługującego wymiaru: 2,5 lub 3 t i bieżącej ceny brutto węgla w sortymencie ˝Orzech II˝ według obowiązującego w spółce cennika.

   Zobowiązania wobec uprawnionych z tytułu prawa do bezpłatnego węgla realizowane są w naturze lub ekwiwalencie pieniężnym (zgodnie z wnioskiem uprawnionego) generalnie raz w roku do 30 czerwca każdego roku.

   W okresie ostatnich pięciu lat spółka poniosła koszty realizacji prawa do bezpłatnego węgla dla byłych pracowników w następującej wysokości:

   2001 r. - 391 tys. zł,

   2002 r. - 716 tys. zł,

   2003 r. - 613 tys. zł,

   2004 r. - 686 tys. zł,

   2005 r. - 911 tys. zł.

   5. W Jastrzębskiej Spółce Węglowej SA.

   Do obliczania wysokości ekwiwalentu za deputat węglowy należny byłym pracownikom Jastrzębskiej Spółki Węglowej SA stosuje się przepisy:

   a) art. 22 UZP dla Pracowników Zakładów Górniczych z dnia 21 grudnia 1991 r. oraz

   b) protokołu z dnia 05 kwietnia 2001 r. regulującego zasady ustalania wartości ceny węgla deputatowego.

   Zgodnie z ww. protokołem cenę węgla deputatowego do realizacji w ekwiwalencie pieniężnym ustala się na podstawie średniej ceny węgla ze stycznia i lutego z kopalń ˝Jankowice˝, ˝Chwałowice˝, ˝Silesia˝ i ˝Brzeszcze˝. Ceny te w poszczególnych latach wynosiły:

   od 1 marca 2001 r. do końca lutego 2002 r. - 319,95 zł/t,

   od 1 marca 2002 r. do końca lutego 2003 r. - 355,48 zł/t,

   od 1 marca 2003 r. do końca lutego 2004 r. - 330,62 zł/t,

   od 1 marca 2004 r. do końca lutego 2005 r. - 349,84 zł/t,

   od 1 marca 2005 r. do końca lutego 2006 r. - 396,50 zł/t,

   od 1 marca 2006 r. do końca lutego 2007 r. - 357,00 zł/t.

   Koszty poniesione przez JSW S.A. z tytułu realizacji uprawnień do bezpłatnego węgla dla emerytów w latach 2001-2005 wraz z dotacjami z budżetu przedstawiają się następująco:

   2001 r. - 10.003 tys. zł,

   2002 r. - 27.509 tys. zł,

   2003 r. - 27.489 tys. zł,

   2004 r. - 29.902 tys. zł,

   2005 r. - 33.169 tys. zł.

   6. W KWK ˝Budryk˝ SA.

   KWK ˝Budryk˝ SA w ostatnich pięciu latach realizuje należny deputat węglowy dla byłych pracowników kopalni (emerytów i rencistów) tylko i wyłącznie w naturze. W związku z powyższym ekwiwalent pieniężny za węgiel nie był wypłacany. Podstawą prawną wydawania deputatu jest załącznik nr II/1 do zakładowego układu zbiorowego pracy z dnia 27 lipca 1994 r. ˝Zasady przyznawania bezpłatnego węgla emerytom, rencistom i innym osobom niebędącym pracownikami˝.

   Ceny wydawanego węgla deputatowego w ciągu ubiegłych pięciu lat kształtowały się następująco: w 2001 r. - 199,16 zł/t, w 2002 r. - 270,00 zł/t, w 2003 r. - 258,00 zł/t, w 2004 r. - 260,00 zł/t i w 2005 r. - 260,00 zł/t.

   Wartość wydanego deputatu węglowego w naturze emerytom i rencistom KWK ˝Budryk˝ SA w latach 2001-2005 przedstawia się jak niżej:

   2001 r. - 149 tys. zł,

   2002 r. - 343 tys. zł,

   2003 r. - 402 tys. zł,

   2004 r. - 465 tys. zł,

   2005 r. - 561 tys. zł,

   II. Świadczenia wypłacane przez Zakład Ubezpieczeń Społecznych.

   Ponadto należy stwierdzić, iż na podstawie art. 55 ustawy z dnia 26 listopada 1998 r. o dostosowaniu górnictwa węgla kamiennego do funkcjonowania w warunkach gospodarki rynkowej oraz szczególnych uprawnieniach i zadaniach gmin górniczych (Dz.U. Nr 162, poz. 1112, z późn. zm.) osobie uprawnionej na podstawie Układu Zbiorowego Pracy do bezpłatnego węgla, która uzyska lub uzyskała emeryturę lub rentę przed dniem 31 grudnia 2002 r., wypłacany jest przez Zakład Ubezpieczeń Społecznych ze środków budżetowych, oprócz emerytury lub renty, ekwiwalent pieniężny z tytułu prawa do bezpłatnego węgla.

   Ekwiwalent ten może otrzymać osoba, która pobierała bezpłatny węgiel w naturze lub pobierała z tego tytułu ekwiwalent u pracodawcy objętego reformą górnictwa węgla kamiennego, albo osoba, która na emeryturę lub rentę przeszła od pracodawcy objętego układem zbiorowym pracy. Wysokość ekwiwalentu stanowi iloczyn ilości węgla objętego uprawnieniem i przeciętnej średniorocznej ceny zbytu węgla, która nie może być wyższa niż 3 Mg węgla kamiennego rocznie.

   Warunkiem otrzymania ekwiwalentu pieniężnego z tytułu prawa do bezpłatnego węgla jest złożenie pracodawcy pisemnego oświadczenia o rezygnacji z prawa do pobierania deputatu węglowego w naturze.

   W przypadku gdy prawo do bezpłatnego węgla wynika z górniczej renty rodzinnej, wszystkim osobom do niej uprawnionym przysługuje łącznie jeden ekwiwalent. W razie podziału renty rodzinnej ekwiwalent ulega podziałowi w częściach równych, odpowiednio do liczby uprawnionych.

   Podstawą prawną określenia wysokości średniorocznej ceny zbytu węgla jest obwieszczenie w Dzienniku Urzędowym Rzeczypospolitej Polskiej ˝Monitor Polski˝ wydawane przez ministra właściwego do spraw gospodarki w terminie do dnia 20 stycznia każdego roku, dotyczące przeciętnej średniorocznej ceny zbytu 1 Mg węgla kamiennego w asortymencie ˝Orzech II˝ z roku poprzedzającego rok, w którym ekwiwalent pieniężny z tytułu bezpłatnego węgla ma być wypłacany, skorygowany o przewidywany wskaźnik wzrostu cen towarów i usług konsumpcyjnych na rok planowany.

   Nowelą z dnia 5 grudnia 2002 r. do wyżej cytowanej ustawy (z mocą obowiązująca od dnia 31 grudnia 2002 r.) wprowadzono zmianę w art. 55 ust. 1, która ograniczyła możliwość sfinansowania ze środków budżetowych ekwiwalentów pieniężnych wypłacanych przez ZUS tylko w stosunku do byłych pracowników kopalń całkowicie likwidowanych. Natomiast obowiązek sfinansowania ekwiwalentu pieniężnego bądź zrealizowania deputatu węglowego w naturze dla byłych pracowników kopalń czynnych spoczął na tych jednostkach.

   Stan taki utrzymała (i jest tak nadal) ustawa z dnia 28 listopada 2003 r. o restrukturyzacji górnictwa węgla kamiennego w latach 2003-2006 (Dz.U. Nr 210, poz. 2037, z późn. zm.), który w zapisie art. 20 pozostał de facto tożsamy co do kręgu osób uprawnionych do możliwości skorzystania z ekwiwalentu pieniężnego wypłacanego przez ZUS ze środków budżetowych, sposobu jego obliczania, jak również podstawy prawnej określającej przeciętną średnioroczną cenę zbytu 1 Mg węgla kamiennego w asortymencie ˝Orzech II˝.

   Przeciętna średnioroczna cena zbytu 1 Mg węgla kamiennego w asortymencie ˝Orzech II˝, skorygowana o przewidywany wskaźnik wzrostu cen towarów i usług konsumpcyjnych w podziale na lata 2001-2005, przedstawia poniższe zestawienie:

   2001 r. - 288,59 zł.

   2002 r. - 307,87 zł.

   2003 r. - 313,58 zł.

   2004 r. - 323,64 zł.

   2005 r. - 329,65 zł.

Ekwiwalenty pieniężne z tytułu deputatów węglowych dla emerytów i rencistów wypłacane przez ZUS w latach 2001-2005 (w tys. zł)

Wyszczególnienie Lata RAZEM
2001 2002 2003 2004 2005
0 1 2 3 4 5 6
Kwota wypłaconego ekwiwalentu 128 895,2 71 202,9 77 164,2 81 467,9 86 761,6 544 425,9

   III. Świadczenia wypłacane byłym pracownikom Polskich Kolei Państwowych.

   Prawo do deputatu węglowego oraz wysokość ekwiwalentu pieniężnego dla byłych pracowników Polskich Kolei Państwowych regulują przepisy ustawy z dnia 8 września 2000 r. o komercjalizacji, restrukturyzacji i prywatyzacji p.p. PKP (Dz.U. z Nr 84, poz. 948, z późn. zm.).

   Zgodnie z art. 74 ust. 1 ww. ustawy byłym pracownikom kolejowym pobierającym emerytury lub renty z tytułu niezdolności do pracy przyznane na podstawie przepisów tam wyszczególnionych, a także członkom rodziny tego pracownika pobierającym po nim rentę rodzinną przysługuje prawo do deputatu w ilości 1800 kg węgla kamiennego rocznie.

   Deputat ten wypłacany jest w formie ekwiwalentu pieniężnego, którego wysokość ustalana jest na podstawie przeciętnej średniorocznej ceny detalicznej 1000 kg węgla kamiennego z roku poprzedzającego rok, w którym ekwiwalent ma być wypłacany (ogłaszanej przez Prezesa Głównego Urzędu Statystycznego w terminie do dnia 20 stycznia każdego roku w formie komunikatu w Dzienniku Urzędowym Rzeczypospolitej Polskiej ˝Monitor Polski˝) skorygowanej o przewidywany w ustawie budżetowej średnioroczny wskaźnik wzrostu cen towarów i usług konsumpcyjnych dla gospodarstw domowych emerytów i rencistów na rok planowany.

   Zgodnie z komunikatami Prezesa Głównego Urzędu Statystycznego za poszczególne lata przeciętna średnioroczna cena detaliczna 1000 kg węgla kamiennego wynosiła odpowiednio: w 2001 r. - 422,23 zł, w 2002 r. - 444,27 zł, w 2003 r. - 443,92 zł, w 2004 r. - 459,69 zł, w 2005 - 470,33 zł.

   Zgodnie z ustawą budżetową w poszczególnych latach średnioroczny wskaźnik cen towarów i usług konsumpcyjnych dla gospodarstw domowych emerytów i rencistów wynosił np. w 2001 r. - 107,0%, w 2002 r. - 104,4%, w 2005 r. - 103,2%, w 2006 r. - 101,6%.

   Ekwiwalent pieniężny zgodnie z art. 74 ust. 5 ww. ustawy przyznawany i wypłacany jest w dwóch terminach wraz z wypłatą emerytury lub renty: w marcu - za okres od 1 stycznia do 30 czerwca, i we wrześniu - za okres od 1 lipca do 31 grudnia każdego roku przez Zakład Ubezpieczeń Społecznych z dotacji celowej z budżetu państwa.

   Z poważaniem

   Sekretarz stanu

   Paweł Poncyljusz

   Warszawa, dnia 27 marca 2006 r.