V kadencja

Odpowiedź na interpelację w sprawie dochodzenia roszczeń przez osoby posiadające prawomocne wyroki sądowe

Odpowiedź sekretarza stanu w Ministerstwie Sprawiedliwości

na interpelację nr 5334

w sprawie dochodzenia roszczeń przez osoby posiadające prawomocne wyroki sądowe

   Szanowny Panie Marszałku! Odpowiadając na pismo z dnia 7 listopada 2006 r. nr SPS-023-5334/06, przy którym przedstawiono interpelację pana posła Zbigniewa Girzyńskiego w sprawie dochodzenia roszczeń przez osoby posiadające prawomocne wyroki sądowe, uprzejmie przedstawiam, co następuje.

   Zgodnie z treścią art. 126 § 2 kodeksu postępowania cywilnego pierwsze pismo procesowe w sprawie powinno zawierać oznaczenie miejsca zamieszkania lub siedziby stron. Jeżeli więc powód nie poda sądowi tych danych, to sprawa nie może uzyskać dalszego biegu, zaś pozew, inicjujący postępowanie rozpoznawcze, ulega zwrotowi (art. 130 k.p.c.). Ustawodawca nałożył na podmiot wszczynający postępowanie obowiązek należytego przygotowania się do postępowania sądowego, między innymi poprzez konieczność ustalenia adresów stron. Rozwiązanie takie stanowi nie tylko niezbędną gwarancję dla pozwanego, że jego prawo do obrony w procesie nie będzie naruszone, ale stanowi też gwarancje dla powoda, że proces prowadzony jest z zachowaniem wszelkich reguł, które nie pozwolą na późniejsze podważenie jego rezultatu. Nie jest więc w zasadzie w praktyce możliwa sytuacja, w której powód nie zna adresu pozwanego. Jeżeli mimo wszystko adresu takiego nie da się ustalić, przewodniczący składu sędziowskiego może ustanowić na wniosek strony kuratora dla nieznanego z miejsca pobytu pozwanego (art. 144 k.p.c.), który działa w procesie broniąc interesów pozwanego.

   Należy zauważyć, że zgodnie z treścią art. 136 § 1 k.p.c. strony i ich przedstawiciele mają obowiązek zawiadamiać sąd o każdej zmianie swego zamieszkania, zaś w razie zaniedbania tego obowiązku pismo sądowe pozostawia się w aktach sprawy ze skutkiem doręczenia (art. 136 § 2 k.p.c.). W tej sytuacji w interesie pozwanego jest, aby zawiadamiać sąd o każdej zmianie adresu, gdyż w razie zaniedbania wszelkie czynności, o których terminie będzie on zawiadamiany na nieaktualny adres, będą skuteczne.

   Analogicznie sytuacja kształtuje się w postępowaniu egzekucyjnym, w którym dochodzi do realizacji prawomocnego orzeczenia sądu przez organ egzekucyjny, z tą tylko różnicą, że jednym z koniecznych elementów wniosku egzekucyjnego jest adres dłużnika. Również w przypadku postępowania egzekucyjnego ustawodawca przyjął zasadę, że dane adresowe dłużnika są jednym z elementów, które winien przygotować należycie dbający o własne interesy wierzyciel, przystępując do egzekucji. W tym postępowaniu sytuacja wierzyciela jest jednak o tyle prostsza, że osoba wierzyciela jest tożsama z osobą powoda w postępowaniu rozpoznawczym - a więc adres dłużnika jest tożsamy z adresem pozwanego.

   Należy zauważyć, że postępowanie egzekucyjne bardziej niż postępowanie rozpoznawcze jest związane z osobą dłużnika. Ma w nim przecież dojść do przeprowadzenia egzekucji z konkretnych składników majątku dłużnika - tak więc w interesie wierzyciela jest nie tylko staranne ustalenie miejsca pobytu dłużnika, ale i poszczególnych składników jego majątku, z którego może nastąpić zaspokojenie egzekwowanej wierzytelności. W przypadku, gdy mimo podjętych starań, nie udało się ustalić aktualnego adresu pobytu dłużnika, wierzyciel może złożyć do sądu wniosek o ustanowienie kuratora w trybie art. 802 k.p.c.

   Informacje o wszystkich osobach zameldowanych w Polsce są gromadzone w Centralnym Biurze Adresowym, ul. Kazimierzowska 60, 02-543 Warszawa, która to instytucja jest obowiązana udzielić takich informacji stronom postępowania sądowego.

   Minister Sprawiedliwości przygotował projekt nowelizacji ustawy z dnia 29 sierpnia 1997 r. o komornikach sądowych i egzekucji (Dz.U. Nr 133, poz. 882 z późn. zm.), który w chwili obecnej został przyjęty przez Radę Ministrów i w najbliższym czasie zostanie skierowany do Sejmu. Jednym z priorytetów prac legislacyjnych było wyposażenie komorników w instrumenty, pozwalające komornikom sądowym na szybkie uzyskiwanie informacji nie tylko o stanie i składnikach majątku dłużników, ale w uzyskaniu wszelkich danych o dłużnikach, niezbędnych do sprawnego prowadzenia egzekucji, w tym danych adresowych. Projekt proponuje poszerzenie kręgu podmiotów zobowiązanych do udzielania informacji. Obecnie obowiązujący przepis wskazuje te podmioty w sposób wyczerpujący. Proponowana zmiana zmierza do rozciągnięcia powyższego obowiązku na wszystkie instytucje dysponujące informacjami niezbędnymi do prawidłowej realizacji zadań komorników i jedynie przykładowego wyliczenia ich kręgu.

   Ponadto, w dyspozycji art. 2 ust. 6 ustawy o komornikach sądowych i egzekucji zaproponowano rozwiązanie umożliwiające nieodpłatne uzyskiwanie dla określonej grupy wierzycieli informacji niezbędnych dla prawidłowego prowadzenia postępowania egzekucyjnego i zabezpieczającego oraz wykonywania innych czynności wchodzących w zakres zadań komornika. Zalicza się do nich Skarb Państwa, w tym sąd lub prokuratora oraz wierzycieli rentowych i alimentacyjnych.

   Należy zauważyć, że skuteczność postępowania egzekucyjnego zależy w zdecydowanej większości przypadków od skuteczności i szybkości podejmowanych przez komornika pierwszych czynności egzekucyjnych. Dlatego kluczowym zagadnieniem, branym pod rozwagę przy reformowaniu systemu egzekucji komorniczej, było umożliwienie komornikowi podejmowania błyskawicznych i skutecznych czynności, pozwalających najpierw na identyfikację, a następnie na skuteczne zajęcie mienia. Komornik potrzebuje więc przyznania mu instrumentów pozwalających na podejmowanie szybkich i zdecydowanych działań, zanim dłużnik podejmie czynności mające na celu wyprowadzenie składników swego majątku.

   Zapotrzebowaniu temu wychodzi naprzeciw proponowany przepis art. 2 ust. 7 ustawy, który nakłada na podmioty zobowiązane w myśl ust. 5-6, do udzielenia komornikowi wszelkich dostępnych informacji, w szczególności odnośnie stanu majątkowego dłużnika i możliwości identyfikacji składników majątku w terminie 7 dni. Komornik nie musi w tym wypadku udostępniać wszystkich danych, odnośnie osoby dłużnika, którego majątku poszukuje, których przy wszczęciu postępowania egzekucyjnego posiadać nie musi (np. numery NIP, REGON, PESEL), a które to były dotychczas bezwzględnie wymagane przez podmioty obowiązane do udzielenia informacji komornikowi. Należy zauważyć, że wprowadzenie terminu siedmiodniowego obliguje powyższe podmioty do natychmiastowego działania i udzielenia informacji komornikowi, choćby niepełnej, niemniej zdecydowanie ułatwiającej mu podjęcie określonych, przewidzianych prawem działań, skutkujących zajęciem poszczególnych składników majątku dłużnika. Brak uiszczenia opłaty za udzielenie informacji w tym wypadku, nie może stanowić przeszkody dla uzyskania tych informacji, będących podstawą dalszych czynności egzekucyjnych podejmowanych przez komornika.

   Wprowadzenie obowiązku udzielenia przez podmioty powyższych informacji w terminie trzydniowym stanowi pierwszy krok wymuszający takie zorganizowanie ich wewnętrznej struktury, aby były one w stanie podołać temu obowiązkowi i w przyszłości stworzyć stanowiska pracy odpowiedzialne za współpracę z komornikami sądowymi i wszelkimi innymi organami egzekucyjnymi sądowymi i administracyjnymi, w tym za udostępnianie w przyszłości informacji on-line w czasie, gdy stopień informatyzacji na to pozwoli bądź zostanie wymuszony przepisami obowiązującego prawa.

   Wskazane powyżej zmiany powinny w sposób zasadniczy przyspieszyć postępowanie egzekucyjne i ułatwić komornikowi pozyskiwanie wszelkich niezbędnych w tym celu danych.

   Z wyrazami szacunku

   Sekretarz stanu

   Beata Kempa

   Warszawa, dnia 30 listopada 2006 r.