V kadencja

Odpowiedź na interpelację w sprawie konieczności regulacji przepisów dotyczących bezpłatnego transportu dzieci niepełnosprawnych do szkół

Odpowiedź sekretarza stanu w Ministerstwie Edukacji Narodowej - z upoważnienia ministra -

na interpelację nr 5993

w sprawie konieczności regulacji przepisów dotyczących bezpłatnego transportu dzieci niepełnosprawnych do szkół

   Szanowny Panie Marszałku! W związku z interpelacją Pani Poseł Renaty Rochnowskiej (nr SPS-023-5993/07) w sprawie m.in. zapewnienia uczniom niepełnosprawnym bezpłatnego transportu i opieki w czasie przewozu do szkoły uprzejmie wyjaśniam.

   Stosownie do przepisów art. 6 ust. 1 ustawy z dnia 8 marca 1990 r. o samorządzie gminnym (Dz. U. z 2001 r. Nr 142, poz. 1591, z późn. zm.) do zakresu działania gminy należą wszystkie sprawy publiczne o znaczeniu lokalnym, niezastrzeżone ustawami na rzecz innych podmiotów. Zaspokajanie potrzeb zbiorowych wspólnoty należy do zadań własnych gmin.

   W myśl art. 7 ust. 1 pkt 4 tej ustawy, zadania własne gminy obejmują sprawy lokalnego transportu zbiorowego. Tak wiec gmina w ramach organizowania transportu na swoim terenie ma obowiązek zapewnienia dowozu dzieci do szkół. Zgodnie z art. 17 ust. 3 ustawy z dnia 7 września 1991 r. o systemie oświaty (Dz. U. z 2004 r. Nr 256, poz. 2572, z późn. zm.) gmina zapewnia uczniom szkół podstawowych i gimnazjów (jeżeli droga dziecka z domu do szkoły, w której obwodzie dziecko mieszka, przekracza odległości wymienione w ust. 2) oraz uczniom objętym kształceniem specjalnym bezpłatny transport i opiekę w czasie przewozu do szkoły bądź zwraca koszty przejazdu środkami komunikacji publicznej.

   Zgodnie z art. 5a ust. 3 ww. ustawy o systemie oświaty środki niezbędne na realizację zadań oświatowych zagwarantowane są w dochodach jednostek samorządu terytorialnego. Dochodami jednostek samorządu są dochody własne, subwencje ogólne (w tym oświatowa) i dotacje celowe z budżetu państwa. Oznacza to, iż część oświatowa subwencji ogólnej jest jedynie jednym ze źródeł dochodów jednostek samorządu terytorialnego. Zadania oświatowe finansowane są również poprzez zdecentralizowanie udziału w podatkach. W obecnie obowiązującym systemie prawnym nie ma przepisu, z którego wynikałoby, iż budżet państwa gwarantuje w ramach części oświatowej subwencji ogólnej środki na pokrycie wszystkich wydatków na realizację zadań oświatowych jednostek samorządu terytorialnego.

   Dominującą pozycję w wydatkach budżetu państwa na zadania z zakresu oświaty i wychowania oraz edukacyjnej opieki wychowawczej stanowi część oświatowa subwencji ogólnej dla jednostek samorządu terytorialnego. Część oświatowa subwencji ogólnej ustalana jest na finansowanie zadań oświatowych jednostek samorządu terytorialnego, o których mowa w ww. ustawie o systemie oświaty, w szczególności na zadania związane z prowadzeniem szkół oraz placówek, a także dotowanie szkół i placówek niepublicznych oraz publicznych prowadzonych przez osoby prawne inne niż jednostki samorządu terytorialnego oraz przez osoby fizyczne.

   Zgodnie z ustawą z dnia 13 listopada 2003 r. o dochodach jednostek samorządu terytorialnego (Dz. U. Nr 203, poz. 1966, z późn. zm.) wielkość części oświatowej subwencji ogólnej dla wszystkich jednostek samorządu terytorialnego ustala corocznie ustawa budżetowa (art. 27). Kwotę przeznaczoną na część oświatową subwencji ogólnej dla wszystkich gmin, powiatów i województw samorządowych ustala się w wysokości łącznej kwoty części oświatowej subwencji ogólnej, nie mniejszej niż przyjęta w ustawie budżetowej w roku bazowym, skorygowanej o kwotę innych wydatków z tytułu zmiany realizowanych zadań oświatowych (art. 28 ust. 1 ww. ustawy).

   Podział części oświatowej subwencji ogólnej pomiędzy poszczególne jednostki samorządu terytorialnego dokonywany jest na podstawie przepisów rozporządzenia ministra właściwego do spraw oświaty i wychowania. W rozporządzeniu tym, zgodnie z ww. ustawą o dochodach jednostek samorządu terytorialnego (art. 28 ust. 6), ustala się reguły podziału środków finansowych, opierając się na ogólnych trzech zasadach. Subwencja dla poszczególnych samorządów musi uwzględniać:

   - typy i rodzaje szkół i placówek prowadzonych przez te jednostki,

   - stopnie awansu zawodowego nauczycieli,

   - liczbę uczniów w szkołach i placówkach.

   O przeznaczeniu środków otrzymanych z tytułu subwencji ogólnej (w tym części oświatowej) decyduje - zgodnie z art. 7 ust. 3 ww. ustawy o dochodach jednostek samorządu terytorialnego - organ stanowiący jednostki samorządu terytorialnego (tj. rada gminy, rada powiatu lub sejmik wojewódzki). Rozporządzenie ministra właściwego do spraw oświaty i wychowania określające sposób podziału części oświatowej subwencji ogólnej dla jednostek samorządu terytorialnego nie dzieli środków na poszczególne szkoły, placówki czy grupy wydatków.

   Zgodnie z art. 28 ust. 5 ustawy o dochodach jednostek samorządu terytorialnego, przy podziale części oświatowej subwencji ogólnej nie uwzględnia się m.in. zadań związanych z dowozem uczniów do szkół. Zadanie to jest bowiem finansowane z dochodów własnych gmin lub ewentualnie z części wyrównawczej lub równoważącej subwencji ogólnej dla gmin.

   Od momentu wdrażania reformy systemu oświaty, tj. od 1999 r., zakupionych zostało ze środków rezerw celowych budżetu państwa 1.308 autobusów szkolnych do dowozu dzieci do szkół. W każdym autobusie przystosowane jest jedno miejsce na wózek inwalidzki dla dziecka niepełnosprawnego. W roku bieżącym dodatkowo zakupionych zostanie centralnie około 96 autobusów szkolnych do dowozu dzieci do szkół, w tym: w ramach ubiegłorocznej rezerwy celowej budżetu państwa nr 42,,pracownie internetowe w szkołach oraz zakup autobusów szkolnych˝ około 43 autobusy szkolne oraz 53 autobusy w ramach środków na 2007 r. w części 30: ˝Oświata i wychowanie˝. Każdy z zamawianych autobusów będzie przystosowany do przewożenia dziecka w wózku inwalidzkim. Z informacji napływających od wojewodów wynika, że potrzeby poszczególnych jednostek samorządu terytorialnego znacznie przewyższają ilość autobusów, które Ministerstwo Edukacji Narodowej jest w stanie zakupić.

   Szanowny Panie Marszałku! Z uwagi na trudności, na jakie napotykają uczniowie niepełnosprawni w dotarciu do szkół ponadgimnazjalnych, została podjęta inicjatywa nowelizacji art. 17 ust. 3a ustawy o systemie oświaty i uwzględniona w art. 4 rządowego projektu ustawy o zmianie ustawy o rehabilitacji zawodowej i społecznej oraz zatrudnianiu osób niepełnosprawnych oraz o zmianie niektórych innych ustaw.

   Projekt nowelizacji art. 17 ust. 3a ustawy o systemie oświaty uwzględnia zapewnienie określonym grupom uczniów niepełnosprawnych bezpłatnego transportu i opieki w czasie przewozu do najbliższej szkoły ponadgimnazjalnej i ośrodka umożliwiającego realizację obowiązku szkolnego i obowiązku nauki dzieciom i młodzieży upośledzonym umysłowo w stopniu głębokim i został zaproponowany w następującym brzmieniu:

   ˝3a. Obowiązkiem gminy jest:

   1) zapewnienie uczniom niepełnosprawnym, których kształcenie i wychowanie odbywa się na podstawie art. 71b, bezpłatnego transportu i opieki w czasie przewozu do najbliższej szkoły podstawowej i gimnazjum, a uczniom z niepełnosprawnością ruchową, upośledzeniem umysłowym w stopniu umiarkowanym lub znacznym także do najbliższej szkoły ponadgimnazjalnej, nie dłużej jednak niż do ukończenia 21 roku życia;

   2) zapewnienie dzieciom i młodzieży, o których mowa w art. 16 ust. 7, a także dzieciom i młodzieży z upośledzeniem umysłowym ze sprzężonymi niepełnosprawnościami bezpłatnego transportu i opieki w czasie przewozu do ośrodka umożliwiającego tym dzieciom i młodzieży realizację obowiązku szkolnego i obowiązku nauki, nie dłużej jednak niż do ukończenia 25 roku życia;

   3) zwrot kosztów przejazdu ucznia, o którym mowa w ust. 1 i 2, oraz jego opiekuna środkami komunikacji publicznej do szkoły lub ośrodka wymienionych w pkt 1 i 2, jeżeli dowożenie i opiekę zapewniają rodzice.˝

   Projekt ustawy o zmianie ustawy o rehabilitacji zawodowej i społecznej oraz zatrudnianiu osób niepełnosprawnych oraz o zmianie niektórych innych ustaw jest obecnie na etapie prac parlamentarnych. Został skierowany do podkomisji stałej (druk sejmowy nr 781).

   Z poważaniem

   Sekretarz stanu

   Sławomir Kłosowski

   Warszawa, dnia 23 stycznia 2007 r.