V kadencja

Odpowiedź na interpelację w sprawie wieloletniego programu ˝Pomoc państwa w zakresie dożywiania˝

Odpowiedź ministra pracy i polityki społecznej

na interpelację nr 7095

w sprawie wieloletniego programu ˝Pomoc państwa w zakresie dożywiania˝

   Szanowny Panie Marszałku! Odpowiadając na interpelację Pani Poseł Izabeli Katarzyny Mrzygłockiej, przesłaną przy piśmie, znak: SPS-023-7095/07, z dnia 14 marca br., w sprawie wieloletniego programu ˝Pomoc państwa w zakresie dożywiania˝, uprzejmie wyjaśniam, co następuje:

   Problem niedożywienia dzieci i młodzieży jest jednym z poważniejszych problemów społecznych wymagających konieczności podjęcia działań mających na celu ograniczenie i likwidację tego zjawiska. Bardzo trudno jest określić dokładną liczbę niedożywionych dzieci, przede wszystkim z uwagi na ukrywanie przez część rodzin problemów związanych z ubóstwem. Sygnały napływające od pracowników socjalnych, nauczycieli oraz pracowników służb medycznych, wskazują, że z uwagi na czas przebywania w szkole, czas dotarcia do szkoły i powrotu do domu, w zasadzie każde dziecko (bez względu na status materialny) powinno zjeść w tym czasie przynajmniej jeden posiłek, najlepiej gorący. Dlatego też, obecny rząd, uznając za sprawę najwyższej wagi konieczność pomocy państwa dla gmin w zakresie dożywiania, szczególnie w odniesieniu do dzieci i młodzieży, przyjął zasadę gwarancji stałego dofinansowania tego zadania z budżetu państwa, w określonym przedziale czasowym.

   W dniu 29 grudnia 2005 r. została uchwalona przez Sejm ustawa o ustanowieniu programu wieloletniego ˝Pomoc państwa w zakresie dożywiania˝ (Dz. U. Nr 267, poz. 2259). Weszła w życie z dniem 31 grudnia 2005 r. i obowiązywać będzie do końca 2009 r. Sposób realizacji programu określa rozporządzenie z dnia 7 lutego 2006r. w sprawie realizacji programu wieloletniego ˝Pomoc państwa w zakresie dożywiania˝ (Dz. U. Nr 25, poz.186).

   Jednocześnie zgodnie z art. 17 ust. 1 pkt 3 i pkt 14 ustawy z dnia 12 maja 2004 r. o pomocy społecznej (Dz. U. Nr 64, poz. 593, z późn. zm.) do zadań własnych gminy o charakterze obowiązkowym należy m.in. dożywianie dzieci oraz zapewnienie posiłku osobom, które nie są w stanie go sobie zapewnić.

   Dlatego też ustawa w sprawie dożywiania nie zwalnia gmin z tego obowiązku, natomiast realizacja wieloletniego programu, który z niej wynika, ma na celu przede wszystkim wsparcie finansowe gmin w wypełnianiu zadań własnych o charakterze obowiązkowym w zakresie dożywiania dzieci oraz zapewnienia posiłku innym osobom, które nie mogą go sobie zapewnić, ze szczególnym uwzględnieniem osób z terenów objętych wysokim poziomem bezrobocia i ze środowisk wiejskich.

   Program zakłada, że źródłem jego finansowania są zarówno środki własne gmin, jak też środki planowane w budżecie państwa, przy czym budżet państwa gwarantuje corocznie kwotę nie niższą niż 500 mln zł. Ogółem w latach 2006-2009 kwota wydatkowana z budżetu państwa (bez środków własnych gmin) na realizację programu wynosić będzie nie mniej niż 2000 mln zł.

   Inne cele wyznaczone w ramach programu to: długofalowe działanie w zakresie poprawy stanu zdrowia dzieci i młodzieży poprzez ograniczanie zjawiska niedożywienia, upowszechnianie zdrowego stylu żywienia, poprawa poziomu życia osób i rodzin o niskich dochodach oraz rozwój w gminach bazy żywieniowej, ze szczególnym uwzględnieniem potrzeb dzieci i młodzieży, poprzez tworzenie nowych punktów przygotowywania lub wydawania posiłków lub doposażenie już istniejących, a w sytuacji braku uzasadnienia do takich działań - umożliwienie dowozu posiłków do szkół lub innych wyznaczonych w tym celu miejsc.

   Pomocą w ramach programu objęte są:

   - dzieci do 7. roku życia,

   - uczniowie do czasu ukończenia szkoły ponadgimnazjalnej,

   - osoby i rodziny znajdujące się w trudnej sytuacji z różnych powodów (np. ubóstwa, sieroctwa, bezdomności, bezrobocia, długotrwałej lub ciężkiej choroby, przemocy w rodzinie, wielodzietności, bezradności w sprawach opiekuńczo-wychowawczych i prowadzenia gospodarstwa domowego, zwłaszcza w rodzinach niepełnych lub wielodzietnych, zdarzenia losowego, sytuacji kryzysowej), w szczególności osoby samotne, w podeszłym wieku, chore lub niepełnosprawne - w oparciu o przyjęte w ustawie kryteria dochodowe - do 150% kryterium dochodowego określonego w art. 8 ust.1 pkt 1 i 2 ustawy o pomocy społecznej (zweryfikowane kryterium dochodowe wynosi: dla osoby samotnie gospodarującej - 477 zł, na osobę w rodzinie - 351 zł).

   Pomoc w ramach Programu udzielana jest w następujących formach:

   - posiłek, ze szczególnym uwzględnieniem posiłku gorącego,

   - zasiłek celowy na zakup posiłku lub zakup żywności (w tym na zakup posiłku dzieciom przebywającym w placówkach oświatowych, gdzie rodzice zobowiązani są do pokrywania kosztów żywienia),

   - świadczenie rzeczowe w postaci produktów żywnościowych.

   Program generalnie zakłada przyznanie jednego posiłku dziennie w ramach dożywiania. Nie wyklucza to jednak przyznawania pomocy w większym zakresie, w szczególnie uzasadnionych sytuacjach. Decyzję w tej sprawie podejmuje kierownik ośrodka pomocy społecznej.

   Gmina może ubiegać się o dotację na realizację zadania, pod warunkiem że udział środków własnych gminy nie będzie niższy niż 40% ogólnych kosztów realizacji Programu. W uzasadnionych przypadkach wojewoda może jednak wyrazić zgodę na zmniejszenie tego udziału, jednak nie więcej niż do 20%, a co za tym idzie - zwiększyć dotację. Dotację przyznaje wojewoda na wniosek wójta (burmistrza, prezydenta miasta). Wysokość dotacji jest ustalana na podstawie porozumienia między wojewodą a wójtem (burmistrzem, prezydentem miasta), mając na uwadze w szczególności liczbę dzieci i młodzieży oraz innych osób wymagających pomocy w zakresie dożywiania, konieczność rozwoju bazy żywieniowej i dowozu posiłków, a także sytuację finansową gminy. Zadanie odpowiedniego podziału środków na poszczególne gminy, uwzględniające przyjęte priorytety, spoczywa na wojewodach.

   Program zakłada także, że udzielenie pomocy w formie posiłku, ze szczególnym uwzględnieniem posiłku gorącego, będzie w odniesieniu do dzieci i młodzieży realizowane przede wszystkim w żłobkach, przedszkolach, szkołach, do których uczęszczają, lub w innych miejscach do tego wyznaczonych. Przy czym dzieci spożywające posiłki w szkole, bez względu na źródło finansowania tych posiłków, powinny mieć zapewnione jednakowe posiłki pod względem jakościowym i ilościowym, dostosowane do wieku dziecka. Podmioty prowadzące zbiorowe żywienie są zobowiązane do przygotowywania posiłków odpowiedniej jakości (uwzględniającej także wiek osób żywionych). Jakość i wielkość (gramatura) posiłków kontrolowana jest, na ogólnych zasadach przyjętych dla żywienia zbiorowego, przez stacje sanitarno-epidemiologiczne.

   Praktycznie w każdej szkole może być realizowany program. Jeśli w szkole brak jest kuchni i stołówki, szkoła może zorganizować dowóz gotowych posiłków bądź też korzystać z żywienia w innym miejscu, wyznaczonym przez ośrodek pomocy społecznej (stołówce, barze itp.). Gmina może także wystąpić do wojewody o środki finansowe na przygotowanie bazy żywieniowej w szkole w postaci punktów przygotowywania lub wydawania posiłków.

   Przyjęte w uchwale nr 95 Rady Ministrów z dnia 13 czerwca 2006 r. w sprawie harmonogramu zadań wykonywanych w roku 2007 w ramach programu wieloletniego ˝Pomoc państwa w zakresie dożywiania˝ oraz kierunków realizacji Programu na następne dwa lata (M.P. Nr 42, poz. 452) kierunki realizacji Programu w roku 2007 i 2008 zakładają stopniowe ograniczanie liczby posiłków w postaci bułki/kanapki i ciepłego napoju na rzecz zwiększania liczby wydawanych posiłków gorących w roku 2007, a w 2008 r. zwiększania liczby posiłków dwudaniowych.

   W roku 2006 wielkość środków przewidziana w ustawie budżetowej na realizację programu wyniosła 500 mln zł, z czego kwota 150 mln zł została zapisana w częściach budżetu państwa, których dysponentami są wojewodowie. Pozostała kwota, tj. 350 mln zł, została zaplanowana w rezerwie celowej budżetu państwa - część 83, poz. 46. Środki z rezerwy celowej budżetu państwa uruchamiane były transzami, zgodnie z harmonogramem realizacji programu wieloletniego na rok 2006, przyjętym uchwałą nr 14 Rady Ministrów z dnia 7 lutego 2006 r. w sprawie ustanowienia harmonogramu zadań wykonywanych w roku 2006 w ramach programu wieloletniego ˝Pomoc państwa w zakresie dożywiania˝.

   Łączne potrzeby na środki z budżetu państwa zapotrzebowane przez wojewodów na rok 2006 wyniosły 486 221 443 zł. Pozostała kwota w wysokości 13 778 557 zł nie została wykorzystane na ten cel. Na koniec roku gminy zwróciły jeszcze niewykorzystane środki w wysokości 2 139 596 zł. W sumie niewykorzystane środki stanowiły prawie 16 mln zł.

   Z tego powodu nie planowano dodatkowych środków na realizację programu w roku 2007; zaplanowane zostały środki w tej samej wysokości co w roku 2006, czyli 500 mln zł. W styczniu 2007 r. przesłano do wszystkich wojewodów informacje w sprawie wielkości środków przyznanych w 2007 r. dla poszczególnych województw.

   Jednocześnie pragnę poinformować, że zebrane przez Departament Pomocy i Integracji Społecznej informacje dotyczące potrzeb finansowych na realizację programu w roku 2007 przekraczały kwotę zaplanowanych środków o ok. 37 mln zł. Jednak już w tej chwili resort posiada informacje, że kwota ta ulegnie znacznemu zmniejszeniu. Przed uruchomieniem każdej kolejnej transzy potrzeby w tym zakresie będą każdorazowo, bardzo dokładnie weryfikowane. Jeżeli zajdzie taka konieczność, Minister Pracy i Polityki Społecznej wystąpi do Prezesa Rady Ministrów o dodatkowe środki na realizację tego zadania.

   Ponadto informuję, że kontrola wydatkowania kwot przeznaczonych na dożywianie leży w gestii wojewodów. Wojewodowie zgodnie z ustawą o pomocy społecznej sprawują nadzór i kontrolę w zakresie prawidłowej realizacji zadań pomocy społecznej oraz jakości usług, dla których określone zostały standardy. Wojewoda kontroluje także sposób wydatkowania środków z dotacji budżetu państwa na realizację zadań pomocy społecznej. Kontrole realizacji programu przeprowadzane są doraźnie w ramach zaplanowanych kontroli oraz w sytuacjach zgłoszenia lub powzięcia informacji o zaistniałych nieprawidłowościach. Ministerstwo Pracy i Polityki Społecznej nie zbiera informacji na temat przeprowadzanych kontroli i ich wyników.

   Dodatkowo, w ramach działań kontrolnych i sprawdzających sposób realizacji programu, sporządzane są informacje kwartalne, których zakres określa rozporządzenie w sprawie realizacji programu ˝Pomoc państwa w zakresie dożywiania˝. Gminy przekazują je do właściwych wydziałów polityki społecznej urzędów wojewódzkich, które sporządzają zbiorcze informacje z województw i następnie przekazują je do Ministerstwa Pracy i Polityki Społecznej. Informacje takie zostały już zebrane z realizacji programu w roku 2006. Aktualnie trwają prace nad przygotowaniem sprawozdania z realizacji programu za rok 2006.

   Do pisma załączam tabelę dotyczącą wykorzystania środków finansowych z budżetu państwa na realizację programu ˝Pomoc państwa w zakresie dożywiania˝ w układzie wojewódzkim*).

   Z poważaniem

   Minister

   Anna Kalata

   Warszawa, dnia 5 kwietnia 2007 r.