IV kadencja

Odpowiedź na interpelację w sprawie wszczynanych postępowań karnych z art. 218 par. 1 kk przeciwko podmiotom niepłacącym składek ZUS lub wpłacającym je z opóźnieniem

Odpowiedź ministra polityki społecznej - z upoważnienia prezesa Rady Ministrów -

na interpelację nr 7828

w sprawie wszczynanych postępowań karnych z art. 218 par. 1 kk przeciwko podmiotom niepłacącym składek ZUS lub wpłacającym je z opóźnieniem

   Szanowny Panie Marszałku! W związku z przekazaną przez Pana Marszałka przy piśmie z dnia 21 lipca br., znak: SPS-0202-7828/04, interpelacją Pana Posła Waldemara Borczyka w sprawie wszczynanych postępować karnych z art. 218 § 1 Kodeksu karnego przeciwko podmiotom niepłacącym składek na ubezpieczenia społeczne lub wypłacających je z opóźnieniem - pozwolę sobie przedstawić, co następuje :

   Podmiotami wykonującymi zadania z zakresu ubezpieczeń społecznych określone ustawą o systemie ubezpieczeń społecznych są między innymi płatnicy składek - art. 3 ust. 1 pkt 4 ustawy z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych (Dz.U. Nr 137, poz. 887 z późn.zm.).

   Ustawa ta, w szczególności uznając za płatnika składek pracodawcę, nakłada na niego szereg obowiązków związanych z realizacją tych zadań. Między innymi zobowiązuje go do obliczania, rozliczania i przekazywania (po uprzednim potrąceniu z wynagrodzenia części składek na ubezpieczenie emerytalne, rentowe i chorobowe finansowanych przez pracowników - ubezpieczonych) co miesiąc do Zakładu całości składek na ubezpieczenia społeczne (art. 17 ust. 1 i 2 ustawy oraz art. 46 ust. 1 ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych).

   Niewykonywanie tych obowiązków może narazić płatnika składek albo osobę zobowiązaną do działania w jego imieniu na sankcje za wykroczenia przeciwko przepisom ustawy (art. 98 ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych). W niektórych też przypadkach działanie lub zaniechanie płatnika składek może rodzić także jego odpowiedzialność karną określoną przepisami Kodeksu karnego (między innymi przestępstwa z art. 218 § 1, art. 219 Kodeksu karnego przeciwko uprawnieniom w zakresie ubezpieczeń społecznych osób wykonujących pracę zarobkową, ścigane z oskarżenia publicznego).

   Zgodnie z przepisami ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych składki na ubezpieczenia społeczne, niepodlegające przekazaniu na rzecz otwartych funduszy emerytalnych, stanowią przychód Funduszu Ubezpieczeń Społecznych, którego dysponentem jest Zakład Ubezpieczeń Społecznych, powołany do realizacji zadań z zakresu ubezpieczeń społecznych (art. 52 ust. 1 ustawy). Ze środków gromadzonych w Funduszu Ubezpieczeń Społecznych między innymi finansowane są wypłaty świadczeń z ubezpieczenia emerytalnego, rentowego, chorobowego i wypadkowego (art. 54 pkt 1 ustawy).

   W świetle obowiązujących przepisów - każdy z ubezpieczonych pracowników, bez względu na to, czy część składek finansowana przez niego została przez płatnika składek (pracodawcę) pobrana i odprowadzona do Zakładu Ubezpieczeń Społecznych, jest uprawniony do świadczeń z ubezpieczenia społecznego. Zatem działania płatnika składek pomniejszające przychód Funduszu Ubezpieczeń Społecznych, którego dysponentem jest Zakład, mogą bezpośrednio naruszać lub zagrażać dobru prawnemu Funduszu.

   Sąd Najwyższy w uchwale z dnia 25 maja 2003 r. sygn. akt I KZP 50/02 OSNKW 2003/3-4/28 stwierdził, że w postępowaniu karnym, którego przedmiotem jest czyn polegający na zaniechaniu odprowadzenia przez pracodawcę - wbrew obowiązkowi wynikającemu z ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych - składki na ubezpieczenie społeczne, status pokrzywdzonego przysługuje także Zakładowi Ubezpieczeń Społecznych. Powyższe stanowisko Sądu najwyższego jest aktualne zarówno na gruncie przestępstwa określonego w art. 218 § 1, jak i w art. 219 Kodeksu karnego. Przyjęcie, iż Zakład Ubezpieczeń Społecznych posiada status pokrzywdzonego, oznacza, iż w wymienionym wyżej postępowaniu karnym, w ramach postępowania przygotowawczego, może on działać jako strona, a w postępowaniu jurysdykcyjnym - przyjmować także rolę oskarżyciela posiłkowego.

   Na Zakładzie Ubezpieczeń Społecznych jako instytucji państwowej na mocy art. 304 § 2 Kodeksu postępowania karnego ciąży prawny obowiązek niezwłocznego zawiadomienia prokuratora lub Policji, gdy w związku ze swą działalnością dowie się o popełnieniu przestępstwa ściganego z urzędu i posiada dowody uzasadniające podejrzenie jego popełnienia (należy zauważyć, iż zawiadomienie o popełnieniu przestępstwa z art. 218 § 1 Kodeksu karnego czy z art. 219 Kodeksu karnego może pochodzić także od innych podmiotów, w tym ubezpieczonych jako pokrzywdzonych). Natomiast w trakcie postępowania przed sądem - to niezawisły sąd ocenia, czy wypełnione zostały znamiona czynu przestępnego (np. wynikające z art. 218 § 1 Kodeksu karnego) oraz czy nie zachodzą okoliczności wyłączające odpowiedzialność karną.

   Jednocześnie informuję, iż w 2003 r. Zakład Ubezpieczeń Społecznych skierował do organów ścigania 1055, a w I półroczu 2004 r. 565 zawiadomień o popełnieniu przestępstwa w związku z nieopłaceniem składek przez płatników składek w części obciążającej ubezpieczonych.

   Podsumowując, pragnę stwierdzić, iż Zakład w sprawach związanych z naruszaniem przez płatników składek norm prawnokarnych w zakresie związanym z ubezpieczeniami społecznymi działa na podstawie obowiązujących przepisów prawnych - w ramach ochrony konstytucyjnie zagwarantowanych i szczegółowo określonych ustawami praw ubezpieczonych.

   Z poważaniem

   Minister

   Krzysztof Pater

   Warszawa, dnia 6 września 2004 r.