IV kadencja

Interpelacja w sprawie niespójności przepisów ustawy Prawo wodne z przepisami ustawy Prawo geologiczne i górnicze

Interpelacja nr 7939

do ministra środowiska

w sprawie niespójności przepisów ustawy Prawo wodne z przepisami ustawy Prawo geologiczne i górnicze

   Obecnie zasady wydobywania kopalin regulują następujące ustawy:

   - z dnia 19 listopada 1999 r. - Prawo działalności gospodarczej (Dz.U. Nr 101, poz. 1178 z późn. zm.), której przepis art. 14 ust. 1 postanawia, że na działalność gospodarczą w zakresie poszukiwania, rozpoznawania i wydobywania kopalin ze złóż wymagane jest posiadanie koncesji,

   - z dnia 4 lutego 1994 r. - Prawo geologiczne i górnicze (Dz.U. Nr 27, poz. 96 z późn. zm.) określająca zasady i warunki m.in. prowadzenia działalności regulowanej ustawą w zakresie wydobywania kopalin ze złóż; w myśl przepisu art. 5 ust. 1 kopaliny dzieli się na podstawowe wymienione w ust. 3 i pospolite niewymienione w ust. 2 i 2a.

   Do kopalin pospolitych, zgodnie z wyżej podanym podziałem, zaliczone zostały (żwiry i piaski), co znalazło potwierdzenie w załączniku do ustawy, w którym w poz. 28 wymieniono te kopaliny.

   W rozumieniu ustawy ˝złożem kopaliny jest takie naturalne nagromadzenie materiałów˝ i skał oraz innych substancji stałych, gazowych i ciekłych, których wydobywanie może przynieść korzyść gospodarczą (art. 6 pkt 1).

   Ustawa wymaga przestrzegania przepisów o działalności gospodarczej i w związku z tym postanawia, że na wydobywanie kopalin ze złóż konieczne jest posiadanie koncesji, które w odniesieniu do kopalin podstawowych, wymienionych w art. 5 ust. 2 pkt 1-3 i ust. 2a udziela minister właściwy ds. środowiska. Natomiast koncesje na wydobywanie kopalin podstawowych wymienionych w ust. 2 pkt 4 i kopalin pospolitych - udziela wojewoda.

   Na wydobywanie kopalin podstawowych w mniejszym rozmiarze, na powierzchni nieprzekraczającej 2ha i wydobyciu w roku kalendarzowym nieprzekraczającym 20 tys. m3 kopaliny - koncesje udziela starosta.

   Zgodnie z art. 101 ustawy organami administracji geologicznej są:

   - minister właściwy ds. środowiska działający przy pomocy głównego geologa kraju,

   - wojewoda i starosta działający w ramach przysługujących im uprawnień przy pomocy geologów.

   Do zakresu działania administracji geologicznej w myśl art. 102 należy m.in. podejmowanie decyzji niezbędnych do przestrzegania i stosowania ustawy, w tym udzielania koncesji oraz sprawowanie nadzoru i kontroli w zakresie wykonywania przez przedsiębiorców uprawnień z tytułu posiadanych koncesji.

   Niezależnie od nadzoru sprawowanego przez administrację geologiczną, zgodnie z art. 109 ustawy, nadzór i kontrolę nad gospodarką złożem kopalin w procesie ich wydobywania, a także nad ochroną środowiska i zapobiegania szkodom sprawują organy nadzoru górniczego jako organy administracji rządowej.

   - z dnia 18 lipca 2001 r. - Prawo wodne (Dz.U. Nr 115, poz. 1229, z późn. zm.). Wydobywanie kamienia, żwiru, piasku oraz innych materiałów znajdujących się na gruntach pokrytych wodami powierzchniowymi lub płynącymi wodami powierzchniowymi regulują przepisy art. 31 ust. 3 i ust. 4 pkt 7 oraz art. 37 pkt 7 o korzystaniu z wód, polegającym na korzystaniu powszechnym, zwykłym lub szczególnym.

   Oprócz wymienionych przepisów na wydobywanie kamienia, żwiru, piasku oraz innych materiałów w granicach powszechnego korzystania z wód zgodnie z art. 34 ust. 4 także rada gminy może wyrazić zgodę w drodze uchwały.

   Powszechne korzystanie z wód służy do zaspokojenia potrzeb osobistych, gospodarstwa domowego lub rolnego. Przepisy te nie ograniczają możliwości udostępniania wydobytych mas żwiru i piasku osobom trzecim. Natomiast zapis dotyczący ˝zaspokojenia potrzeb osobistych˝ nie ogranicza także możliwości przemysłowego wykorzystania wydobytej kopaliny, np. jako kruszywa do betonów wytwarzanych ˝osobiście˝ lub też wprowadzania kruszywa do obrotu, co stanowić może naruszenie interesów przedsiębiorców górniczych i interesy skarbu państwa, a także samorządów terytorialnych.

   Na szczególne korzystanie z wód, jak również na wydobywanie kamienia, żwiru, piasku i innych materiałów oraz ich składowanie na obszarach bezpośredniego zagrożenia powodzią, w myśl art. 122 ust. 1 pkt 1 i ust. 2 pkt 3 ustawy - wymagane jest pozwolenie wodnoprawne. Natomiast zgodnie z art. 124 pkt 3 nie jest wymagane uzyskanie pozwolenia wodnoprawnego na wydobywanie żwiru, piasku i innych materiałów w związku z utrzymywaniem wód, szlaków żeglownych oraz remontem urządzeń wodnych.

   Organem właściwym do wydawania pozwoleń wodnoprawnych jest starosta, a w szczególnych przypadkach wymienionych w art. 140 ust. 2 pkt 1-6 - pozwolenia wodnoprawne wydaje wojewoda.

   Kontrolę nad gospodarowaniem wodami wykonują zgodnie z kompetencjami prezes Krajowego Zarządu Gospodarki Wodnej, jako centralny organ administracji rządowej, oraz dyrektorzy regionalnych zarządów gospodarki wodnej, jako terenowe organy administracji rządowej. Należy podkreślić, że w myśl przepisu art. 92 ust. 2 dyrektor regionalnego zarządu jest uprawniony do wydawania rozporządzeń mających charakter aktów prawa miejscowego. Jest to ewenement prawny, polegający na tym, że jeden organ administracji rządowej wydaje decyzje w sprawach, o których powinien decydować organ posiadający tak ważne umocowanie prawne, jak tworzenie aktów prawa miejscowego.

   Przedstawiony stan prawny dotyczący zasad uzyskiwania uprawnień do wydobywania kopalin pospolitych unormowany niespójnymi przepisami dwóch ustaw powoduje niejasności kompetencyjne organów rządowych, których zadaniem powinno być dbanie o prawidłową gospodarkę zasobami kopalin, prowadzenie bilansu ich wydobycia, a także zapewnienia interesu skarbu państwa oraz wpływu środków na rzecz Narodowego Funduszu Gospodarki Wodnej.

   Jak wykazuje praktyka, wydobywanie kopalin pospolitych na dużą skalę może być prowadzone jedynie na podstawie pozwolenia wodnoprawnego wydanego na budowę urządzeń wodnych, do których zalicza się m.in. stawy (rybne).

   W przybliżeniu ocenia się, że wydobycie kopalin pospolitych (żwiru i piasku) bez wymaganych koncesji wynosi około 10 mln ton rocznie i nie jest to ujmowane w bilansie zasobów kopalin.

   Prawo geologiczne i górnicze nie zawiera definicji pojęcia kopaliny, co w konsekwencji doprowadziło do tego, że w ustawie Prawo wodne przywołuje się tylko określenia ˝żwir i piasek˝, chociaż są to kopaliny wydobywane z naturalnych nagromadzeń powstałych w wyniku działania wód. Należy zatem uznać, że są to złoża kopaliny znajdujące się w fazie dynamicznego powstawania i do wydobywania z nich powinny być stosowane przepisy prawa górniczego.

   Utrzymywanie odpowiedniego stanu wód powierzchniowych i płynących wód powierzchniowych wymaga m.in. przemieszczania mas w sposób zapewniający właściwe utrzymanie brzegów i nurtu. Masy te nie mogą być traktowane jako wydobycie kopaliny i nie powinny być wprowadzane do obrotu gospodarczego. Jeśli natomiast z tytułu wykonywanych prac naprawczych, remontowych, zabezpieczających będą powstawały nadwyżki kruszywa przeznaczone do wykorzystania, to wprowadzenie ich do obrotu powinny być traktowane jako kopalina pozyskana zgodnie z przepisami działalności gospodarczej i obciążona opłatą eksploatacyjną w myśl art. 84 ustawy Prawo geologiczne i górnicze.

   Przemieszczanie mas związane z utrzymaniem wód, szlaków żeglownych oraz remontem urządzeń wodnych nie wymagałoby zgodnie z art. 124 ustawy Prawo wodne uzyskiwania pozwoleń wodnoprawnych. Natomiast wszelka inna działalność gospodarcza, w szczególności prowadzenie działalności określonej w ustawie Prawo geologiczne i górnicze wymagałoby od przedsiębiorcy uzyskanie koncesji na wydobywanie żwirów i piasków oraz innych materiałów z gruntów pokrytych wodami, uwzględniającej warunki określone z pozwoleniu wodnoprawnym.

   Jak z powyższego wywodu wynika, konieczne jest pilne dokonanie nowelizacji ustawy Prawo geologiczne i górnicze przez wprowadzenie definicji kopaliny oraz ustawy Prawo wodne w zakresie wprowadzenia obowiązku uzyskiwania koncesji na wydobywanie kopalin pospolitych i objęcie ich nadzorem i kontrolą przez organy nadzoru górniczego.

   Ponieważ minister właściwy ds. środowiska jest jednocześnie administracji geologicznej i pełniącym nadzór nad działalnością prezesa Krajowego Zarządu Gospodarki Wodnej, w dobrze pojętym interesie powinien podjąć inicjatywę ustawodawczą zmierzającą do usunięcia rozbieżności w obu ustawach.

   Trzeba z naciskiem podkreślić, że aktualny stan prawny sprzyja nieuczciwej konkurencji pomiędzy przedsiębiorcami działającymi na zasadach określonych w ustawie Prawo wodne i przedsiębiorcami spełniającymi wymogi przepisów o działalności gospodarczej i Prawa geologicznego i górniczego. Przedsiębiorca górniczy niezależnie od kosztów uzyskania koncesji ponosi znacznie większe obciążenia prawno-finansowe, co znacząco wpływa na wzrost kosztów produkcji. Obciążeń takich nie ponoszą przedsiębiorcy, którzy uzyskali pozwolenie na wydobywanie piasku i żwiru z wód powierzchniowych.

   W związku z zaistniałą sytuacją zwracam się do Pana Ministra z uprzejmą prośbą o udzielenie odpowiedzi na następujące pytania:

   - czy i jakie działania podejmie Pan Minister w celu nowelizacji ustawy Prawo geologiczne i górnicze oraz ustawy Prawo wodne, których niespójność powoduje niejasności kompetencyjne organów nadzorujących oraz sprzyja nieuczciwej konkurencji.

   - czy w ramach nowelizacji zamierza Pan Minister wprowadzić definicję kopalin oraz wprowadzić obowiązek uzyskiwania koncesji na wydobywanie kopalin pospolitych i objęcia ich nadzorem i kontrolą przez organy nadzoru górniczego? oraz

   - czy i w jaki sposób zamierza Pan Minister dokonać zmian obowiązujących przepisów, które obecnie promują nieuczciwą konkurencję pomiędzy przedsiębiorcami działającymi na zasadach określonych w ustawie Prawo wodne i przedsiębiorcami spełniającymi wymogi przepisów o działalności gospodarczej i Prawa geologicznego oraz górniczego, ponieważ ci ostatni ponoszą znacznie większe obciążenie prawno-finansowe niż przedsiębiorcy, którzy uzyskali pozwolenie na wydobywanie piasku i żwiru z wód powierzchniowych.

   Poseł Zbigniew Wassermann

   Kraków, dnia 23 lipca 2004 r.