6 kadencja, 32 posiedzenie, 2 dzień (17-12-2008)

16 punkt porządku dziennego:
Pierwsze czytanie rządowego projektu ustawy o zmianie ustawy Kodeks karny, ustawy Kodeks postępowania karnego, ustawy Kodeks karny wykonawczy, ustawy Kodeks karny skarbowy oraz niektórych innych ustaw (druk nr 1394).

Poseł Stanisław Chmielewski:

    Dziękuję.

    Panie Marszałku! Wysoki Sejmie! Panie Ministrze! W imieniu Klubu Parlamentarnego Platformy Obywatelskiej mam zaszczyt przedstawić stanowisko w sprawie nowelizacji, w sprawie zmiany ustawy Kodeks karny, ustawy Kodeks postępowania karnego, ustawy Kodeks karny wykonawczy, ustawy Kodeks karny skarbowy oraz innych ustaw, a mianowicie ustawy o postępowaniu w sprawach o wykroczenia, ustawy o odpowiedzialności podmiotów zbiorowych za czyny zabronione pod groźbą kary oraz ustawy o przeciwdziałaniu przemocy w rodzinie.

    Ta nowelizacja to jest dobra nowelizacja i cieszę się również osobiście, że wreszcie mogę z tej mównicy powiedzieć jedną rzecz: że nie musimy zajmować się nowelizacją, która jest jakąś częściową nowelizacją. Jest to całościowa nowelizacja, oczywiście wyrażająca pewną koncepcję. Podstawowe cele tej nowelizacji wskazał nam przedstawiciel rządu, pan minister sprawiedliwości. Chciałbym w tym momencie powrócić do tych celów i jeszcze raz o nich powiedzieć.

    Do podstawowych celów, które zakłada ta nowelizacja, należy na pewno dostosowanie przepisów do standardów konstytucyjnych, określonych również poprzez wyroki Trybunału Konstytucyjnego, ale też do wymogów wynikających z członkostwa Polski w Unii Europejskiej.

    Chodzi również o podniesienie efektywności kryminalnopolitycznego oddziaływania za pomocą nie zawsze kary pozbawienia wolności, ale i innych kar, które przewidziano w Kodeksie karnym, a więc kary ograniczenia wolności i kary grzywny. Musimy bowiem dążyć do poszerzenia możliwości stosowania innych środków, innych kar, tak aby w naszych więzieniach przebywały osoby, które oczywiście przebywają tam na podstawie prawomocnych wyroków, ale przebywają wtedy, kiedy jest to niezbędne. Musimy ciągle pamiętać o jednym: jako państwo jesteśmy na etapie dostosowywania naszych zakładów karnych do norm europejskich, które mówią o określonym standardzie. Minimum to 3 m² na pozbawionego wolności. Wprowadzony program pozyskiwania nowych miejsc w zakładach karnych przyniesie efekty, ale drogą do zapewnienia tych standardów w ramach wykonywania kary pozbawienia wolności jest również stosowanie innej polityki karnej.

    Istotnym elementem dla zrównoważenia tego, iż karać trzeba za przestępstwa, jest również zapewnienie jak najszerszej ochrony dla pokrzywdzonych i ochrony ich interesów w związku z popełnianiem przestępstw, występowaniem tych przestępstw w życiu społecznym, co jest pewnie nieuniknione jeszcze w najbliższej, nieprzewidywalnej dla nas przyszłości.

    I oczywiście to, co również podkreślał przedstawiciel rządu - doganianie życia przez prawo, a więc wskazywanie nowych typów przestępstw, nowych typów zabronionych działań, które muszą spotkać się z reakcją naszego wymiaru sprawiedliwości. Zawsze prawo karne godzi w czyjeś interesy, zarówno poprzez uznanie czynu za przestępstwo jak i poprzez wymierzenie kary. Ale musimy tutaj również pamiętać o tym, że wymierzenie kary, a więc zapewnienie tego ogólnego, powszechnego porządku, czyli bezpieczeństwa naszych obywateli, musi następować z poszanowaniem osobistych praw osób, nawet przestępców. Ten projekt został poprzedzony bardzo szerokimi konsultacjami z autorytetami naukowymi. I za to trzeba panu ministrowi podziękować. A panu marszałkowi trzeba podziękować za to, że ten projekt znalazł się w porządku na tym posiedzeniu, jako że już na nim zajmowaliśmy się kilkoma nowelizacjami Kodeksu karnego i jest szansa, że wszystkie one trafią w jednym czasie do komisji do spraw zmian w kodyfikacjach i będziemy mogli nad nimi równolegle pracować. Jak się okazuje, nasza praca cały czas napotyka problemy czasowe. Pewne rzeczy uchwalamy, a potem musimy pamiętać o tym, czy to już jest uchwalone, czy to jeszcze nie jest uchwalone. I stąd cieszy to, że ten projekt na tym posiedzeniu jest przedstawiany, jest omawiany. Będzie się z nim mogła zapoznać również opinia publiczna, a na pewno wszystkie zmiany, które przedstawił pan minister, w zakresie tych dwóch kodeksów podstawowych, a więc Kodeksu karnego i Kodeksu postępowania karnego, są ważkie. Może zwrócę uwagę oprócz tego, co powiedział pan minister, na zmianę art. 25 § 3 Kodeksu karnego, która wprowadza nowość w zakresie przypadku przekroczenia granic obrony koniecznej, jeżeli nastąpiło ono pod wpływem strachu lub wzburzenia usprawiedliwionymi okolicznościami związanymi z tym zamachem, gdzie w miejsce dotychczasowego obligatoryjnego odstąpienia przez sąd od wymierzenia kary wprowadzono instytucję niepodlegania karze. W płaszczyźnie procesowej ta zmiana będzie miała o tyle istotne znaczenie, że umożliwi umorzenie postępowania karnego wobec stwierdzenia przesłanki, która eliminuje to postępowanie na etapie przedsądowym. W ten sposób unikamy zbędnych procesów sądowych łączących się z kosztami, ale i z problemami ludzkimi. Podwyższenie górnej granicy grzywny, co jest również bardzo ważne w kontekście jej wykorzystywania w procesie karania, obejmuje praktycznie wszystkich jej rodzaje, i to jest element bardzo istotny, zarówno grzywnę samoistną, grzywnę kumulatywną, jak i grzywnę orzekaną obok kary pozbawienia wolności.

    I co już powiedziano z tej trybuny, jeżeli chodzi o zmiany dotyczące kary ograniczenia wolności, to one są o tyle istotne, że dotychczas obowiązujące zarówno przepisy prawa materialnego, jak i przepisy wykonawcze stwarzają bardzo istotną barierę w stosowaniu tej kary. Niejednokrotnie jest ona wykonywana w sposób taki, który nie jest dobry. I ludzie, którzy zostali ukarani, nie powiem, że się z tego śmieją, ale się cieszą, że czasami ta kara ich tak dotyka jakby niezbyt dotkliwie. Myślę, że wprowadzenie nowości, chociażby związanej z tym ubezpieczeniem obowiązkowym, z kosztami obowiązkowego ubezpieczenia osób zatrudnionych w ramach wykonywania kary pozbawienia wolności, na pewno będzie elementem, który pozwoli na szersze stosowanie tej kary. Jeżeli chodzi o sposób jej wykonywania, sądy napotykały barierę w postaci niemożności znalezienia przedsiębiorców, którzy chcieliby z tych przepisów korzystać, trzeba jednak wspomnieć, że w więzieniach, w zakładach karnych w Polsce rozwija się w tej chwili coraz lepiej ta forma polegająca na świadczeniu pracy przez skazanych, ale w zakładach karnych, a nie poza nimi. Myślę, że tej nieefektywności w ten sposób jak najbardziej zaradzimy.

    Ciekawym elementem tej nowelizacji Kodeksu karnego jest, o czym również mówił pan minister, wprowadzenie nowego czynu, który będzie podlegał kryminalizacji, a więc z art. 165a Kodeksu karnego, a który polega na gromadzeniu, przekazywaniu lub oferowaniu środków płatniczych, instrumentów finansowych, papierów wartościowych, wartości dewizowych, praw majątkowych lub innego mienia ruchomego lub nieruchomego w celu sfinansowania przestępstwa o charakterze terrorystycznym. W dzisiejszej dobie - nawet wczoraj słyszeliśmy, że w Paryżu udało się uniknąć ataku terrorystycznego - pewnie trzeba będzie jeszcze bardziej na to zwracać uwagę w najbliższym czasie. No i przestępstwa ze sfery kontaktów seksualnych. To jest oczywiście nowość i myślę, że wspólne procedowanie nad przepisami, o których już była mowa, i tymi, o których mówił dzisiaj pan minister, a więc zawartymi w projekcie przepisami art. 202a i 202b, jest jak najbardziej celowe i konieczne, aby odpowiedzieć na te zagrożenia, z którymi mamy do czynienia.

    I sprawa zniesławienia. To jest temat dyskusji zarówno przed Trybunałem Konstytucyjnym, jak i w społeczeństwie. Dotyka to i dziennikarzy, i polityków. Stykanie się naszych działalności jest ewidentne i czasami dochodzi do różnych niepotrzebnych nieporozumień. Myślę, że ta nowelizacja, ten projekt, który został przedstawiony, pozwoli nam na uniknięcie na przyszłość niepotrzebnych sytuacji.

    Jeżeli chodzi o Kodeks postępowania karnego, to zdążyłem wynotować sobie 13 nowelizacji, w tym tę istotną, związaną z trybem przyspieszonym. Co do tego trybu, to jest dobre jego utrzymanie ze względu na to, że czeka nas Euro 2012, ale na pewno te sądy w tym kształcie, w jakim dotychczas działały, nie spełniły oczekiwań. Nawet obecnie coraz mniej zdarza się tam sądzić nietrzeźwych kierowców i rowerzystów. (Dzwonek)

    Panie marszałku, jeżeli mogę, jeszcze chwilę.

Przebieg posiedzenia