6 kadencja, 32 posiedzenie, 2 dzień (17-12-2008)

16 punkt porządku dziennego:
Pierwsze czytanie rządowego projektu ustawy o zmianie ustawy Kodeks karny, ustawy Kodeks postępowania karnego, ustawy Kodeks karny wykonawczy, ustawy Kodeks karny skarbowy oraz niektórych innych ustaw (druk nr 1394).

Poseł Stanisław Rydzoń:

    Panie Marszałku! Wysoki Sejmie! Panie Ministrze! W imieniu Klubu Poselskiego Lewica przedstawiam stanowisko wobec rządowego projektu ustawy o zmianie ustawy Kodeks karny, ustawy Kodeks postępowania karnego, ustawy Kodeks karny wykonawczy, ustawy Kodeks karny skarbowy oraz niektórych innych ustaw (druk nr 1394).

    Nowelizacja wymienionych w nazwie druku sejmowego kodeksów i ustaw zwykłych należy do największych w szóstej kadencji, trudno więc będzie w ramach przyznanego klubowi limitu czasu szczegółowo ustosunkować się do wszystkich istotnych uregulowań. Nawiasem mówiąc, pan minister bardzo szczegółowo te uregulowania przedstawił.

    Z uzasadnienia projektu ustawy wynika, że podstawowymi celami ustawy są - tu skorzystałem z projektu: wyeliminowanie błędów wprowadzonych do kodyfikacji karnych w wyniku licznych nowelizacji, dostosowanie tych przepisów do wyroków Trybunału Konstytucyjnego oraz prawa Unii Europejskiej, podniesienie efektywności kryminalnego i politycznego oddziaływania za pomocą kary ograniczenia wolności, poszerzenie możliwości stosowania warunkowego przedterminowego zwolnienia, wprowadzenie rozwiązań poszerzających uprawnienia pokrzywdzonego w toku postępowania karnego oraz wprowadzenie nowego typu czynów do rozdziału 25 Kodeksu karnego penalizujących zachowania godzące w sferę wolności seksualnej oraz obyczajności.

    Projekt ustawy zawiera wprawdzie tylko 14 artykułów, ale, jak mówiłem, jest bardzo obszerny, z czego pierwszych 10 dotyczy zmian w obowiązujących kodeksach i ustawach, zaś art. 10-14 dotyczą przepisów intertemporalnych oraz daty wejścia ustawy w życie.

    W art. 1 uwzględniono zmiany przewidziane w Kodeksie karnym. Oto niektóre z nich. Zawarty w art. 10 § 2 Kodeksu karnego katalog czynów zabronionych, za które może odpowiadać nieletni, jeżeli popełni je po ukończeniu 15 lat, uzupełniono o zbrodnię zgwałcenia z art. 197 § 4 Kodeksu karnego, czyli dokonaną ze szczególnym okrucieństwem.

    W art. 25 wprowadzono nowe brzmienie § 3. Obowiązujący zapis mówi: ˝Sąd odstępuje od wymierzenia kary, jeżeli przekroczenie granic obrony koniecznej było wynikiem strachu lub wzburzenia - usprawiedliwionych okolicznościami bezpośredniego, bezprawnego zamachu˝. W to miejsce projekt proponuje zapis, że: ˝nie podlega karze, kto przekracza granice obrony koniecznej˝ itd. Różnica jest istotna, gdyż już na etapie postępowania przygotowawczego pozwoli na umorzenie postępowania karnego na podstawie przesłanki z art. 17 § 1 pkt 4 K.p.k. mówiącej, że nie wszczyna się postępowania, a wszczęte umarza, gdy ustawa stanowi, że sprawca nie podlega karze.

    Kolejne zmiany dotyczą kary ograniczenia wolności. Z uzasadnienia ustawy wynika, że Ministerstwo Sprawiedliwości dokonało analizy orzekania i stosowania tej kary. Okazało się, że trudności związane z jej wykonaniem stanowią jeden z głównych powodów stosunkowo rzadkiego orzekania tej kary. Kara ta nie spełnia w obecnym kształcie podstawowych funkcji resocjalizacyjnych i nie jest alternatywą dla kary pozbawienia wolności. A jest to niezwykle istotne, choćby z powodu ciągle małej ilości miejsc w zakładach karnych.

    W związku z tym projekt wprowadza zmiany w prawie materialnym i wykonawczym likwidujące bariery powodujące nieefektywność wykonywania kary ograniczenia wolności. O szczegółach tych rozwiązań będzie czas rozmawiać w komisji lub podkomisji.

    Zmiana dotycząca art. 46 Kodeksu karnego polega na poszerzeniu zakresu uprawnień pokrzywdzonego dochodzącego kompensaty w toku postępowania karnego. Dotychczas art. 46 zawierał wyliczenie rodzajów przestępstw, w przypadku których możliwe było złożenie przez pokrzywdzonego wniosku o orzeczenie wobec sprawcy przestępstwa obowiązku naprawienia szkody. Według projektu takiego wyliczenia już nie ma, co jest korzystne. Mówi się o obowiązku naprawienia wyrządzonej przestępstwem szkody lub zadośćuczynienia.

    Nadto dotychczas sąd w tych sprawach orzekał tylko na wniosek pokrzywdzonego, a według projektu sąd może orzec także z własnej inicjatywy w przypadku oczywistej nieporadności, np. nieporadności pokrzywdzonego, skutkującej niemożnością realizacji przysługujących mu uprawnień procesowych.

    Art. 165a Kodeksu karnego zawiera nowy przepis pozwalający zwalczać finansowane przestępstw o charakterze terrorystycznym. Kryminalizuje on czyny polegające na różnych formach dysponowania wartościami materialnymi na cele związane z terroryzmem.

    Według art. 202 Kodeksu karnego kryminalizowane będzie zachowanie polegające na utrwaleniu treści pornograficznych z udziałem osoby bez zgody tej osoby. Jest to zjawisko często występujące w ostatnim okresie i należy docenić autorów projektu, że je zauważyli i uregulowali jego karalność.

    W art. 213 § 2 Kodeksu karnego autorzy uwzględnili postulaty wynikające z wyroku Trybunału Konstytucyjnego z dnia 12 maja 2008 r., a dotyczące rezygnacji z kwalifikowanego typu przestępstwa zniesławienia.

    Jak wspomniałem na wstępie, projekt ustawy zawiera wiele zmian proponowanych w różnych ustawach. Poza Kodeksem karnym nowela dotyczy także zmian wprowadzonych od art. 2-9 dotyczących Kodeksu postępowania karnego, Kodeksu karnego wykonawczego, Kodeksu karnego skarbowego, Kodeksu wykroczeń, Kodeksu postępowania w sprawach o wykroczenia, ustawy o odpowiedzialności podmiotów zbiorowych za czyny zabronione pod groźbą kary, ustawy Przepisy wprowadzające Kodeks karny oraz ustawy o przeciwdziałaniu przemocy w rodzinie. Analiza zmian w tych kodeksach i ustawach będzie przedmiotem rozpatrywania w komisji oraz ewentualnie w powołanej podkomisji.

    W takiej sytuacji, panie marszałku, Wysoki Sejmie, w imieniu Klubu Poselskiego Lewica wnoszę o skierowanie projektu do Komisji Nadzwyczajnej do spraw zmian w kodyfikacjach. Dziękuję uprzejmie. (Oklaski)

Przebieg posiedzenia