6 kadencja, 32 posiedzenie, 2 dzień (17-12-2008)

16 punkt porządku dziennego:
Pierwsze czytanie rządowego projektu ustawy o zmianie ustawy Kodeks karny, ustawy Kodeks postępowania karnego, ustawy Kodeks karny wykonawczy, ustawy Kodeks karny skarbowy oraz niektórych innych ustaw (druk nr 1394).

Poseł Józef Zych:

    Panie Marszałku! Panie Ministrze! Wysoki Sejmie! Rządowy projekt ustawy o zmianie ustawy Kodeks karny, ustawy Kodeks postępowania karnego, ustawy Kodeks karny wykonawczy, ustawy Kodeks karny skarbowy oraz niektórych innych ustaw zdaniem Klubu Poselskiego Polskiego Stronnictwa Ludowego zasługuje na uwagę szczególnie ze względu na: wprowadzenie rozwiązań poszerzających uprawnienia pokrzywdzonego oraz zakres ochrony jego interesów w toku postępowania karnego, podniesienie efektywności kryminalnopolitycznego oddziaływania za pomocą kary ograniczenia wolności oraz usprawnienie typu wykonywania kary, a także poszerzenie możliwości zastosowania warunkowego przedterminowego zwolnienia.

    Godna podkreślenia jest także okoliczność wprowadzenia zasady odnoszącej się do przekroczenia granic obrony koniecznej, gdy nastąpiło to pod wpływem strachu lub wzburzenia, usprawiedliwionych okolicznościami zamachu. Odstąpienie w takim wypadku przez sąd od wymierzenia kary zastąpiono zasadnie instytucją niepodlegania karze. Zmiana ta, jak trafnie odkreśla się w uzasadnieniu, umożliwi umorzenie postępowania karnego na podstawie przesłanki wynikającej z art. 17 § 1 pkt 4 Kodeksu postępowania karnego już na etapie postępowania przygotowawczego. W takim przypadku uniknie się zbędnych procesów sądowych i, co się z tym łączy, kosztów, oraz, co ma duże znaczenie, przeżyć psychicznych osoby, która przekroczyła granicę obrony koniecznej. Wydaje się, że będzie to także w pewnym sensie oddziaływać odstraszająco na ewentualnych sprawców przestępstw.

    Jeżeli chodzi o karę ograniczenia wolności, to do istotnych rozwiązań zaliczyć należy szerokie określenie podmiotów, w których może być przez skazanych wykonywana nieodpłatnie kontrolowana praca na cele społeczne, przyjęcie nieobciążania podmiotów, u których będzie wykonywana praca skazanego, jakimikolwiek kosztami jego zatrudnienia. W takim przypadku, jak wiemy, koszty ubezpieczenia od następstw nieszczęśliwych wypadków bierze na siebie Skarb Państwa.

    Wprowadzenie zawodowego kuratora sądowego jako organu wykonującego większość czynności postępowania wykonawczego w zakresie kary ograniczenia wolności sprowadza czynności zastrzeżone dla sądu do niezbędnego minimum. Według tej propozycji kurator sądowy będzie podejmował czynności wiązane z organizowaniem, kontrolowaniem wykonania kary ograniczenia wolności, m.in. będzie wskazywał rodzaj, miejsce i termin rozpoczęcia przez skazanego pracy, jak również udzielał skazanemu pouczeń o konsekwencjach wynikających z uchylania się od obowiązku jej wykonywania. Do obowiązków kuratora, co jest słuszne, należeć będzie także monitorowanie przebiegu wykonywania obowiązku pracy, a także utrzymywanie kontaktów z podmiotami zatrudniającymi skazanego.

    Wysoki Sejmie! Z punktu widzenia poszkodowanego najistotniejsza zmiana została wprowadzona w art. 46 Kodeksu karnego. Jeżeli sprawca zabronionego czynu, czyli przestępstwa, zostanie skazany, a szkoda lub doznana krzywda jest następstwem tego przestępstwa, to pokrzywdzony będzie miał prawo żądania naprawienia w całości wyrządzonej mu szkody, a także zadośćuczynienia za doznaną krzywdę. W tym przypadku ustalenie odszkodowania oraz zadośćuczynienia następować będzie w oparciu o przepisy Kodeksu cywilnego. Jedynym wyłączeniem jest to, iż w takim przypadku nie stosuje się przepisów prawa cywilnego o przedawnieniu roszczenia oraz zasądzenia renty. Czyli, Wysoki Sejmie, przyjmuje się, iż w procesie adhezyjnym, zresztą wcześniej mieliśmy do czynienia z takimi sytuacjami, o odszkodowaniu, jego wysokości, a także o zadośćuczynieniu i, dalej, o możliwym zasądzeniu nawiązki decydować będą przepisy prawa cywilnego. I tutaj następuje wyłączenie dwóch przypadków. O ile chodzi o tzw. rentę odszkodowawczą lub wyrównawczą, bo takie mogą wchodzić w grę na podstawie przepisów Kodeksu cywilnego, to jest to zrozumiałe, bo sprawa jest bardzo skomplikowana, ale powstaje pytanie, dlaczego w takiej sytuacji wyłącza się przepisy o przedawnieniu z Kodeksu cywilnego. Ja pozwolę sobie przypomnieć, że Kodeks cywilny przewiduje różne terminy przedawnienia przy dochodzeniu roszczeń z tytułu czynu niedozwolonego. W V kadencji na skutek orzeczenia Trybunału Konstytucyjnego dokonaliśmy zmian i najdłuższy okres przedawnienia wynosi 20 lat, np. odnośnie do wypadków przy pracy. I teraz, prawidłowo rozumując, dopuszczając tu taki sposób rozumowania, że ten termin przedawnienia będzie połączony, powiedzmy, z zagrożeniem czy wymierzeniem kary i będzie to jakoś zbieżne z Kodeksem karnym, może się okazać w pewnych sytuacjach, że wcale to nie będzie korzystniejsze dla poszkodowanego, bo może zajść taka sytuacja, że na podstawie przepisów prawa cywilnego miałby on prawo do dochodzenia roszczenia w szerszym zakresie.

    Wysoki Sejmie! Z punktu widzenia poszkodowanego jest to rozwiązanie słuszne i to popieramy, tylko trzeba sobie zdawać sprawę z tego, w obszar jakich problemów w tym momencie wchodzi sąd orzekający w sprawach karnych. Ja pamiętam doskonale sytuacje, kiedy to sądy unikały jak diabeł święconej wody zasądzania odszkodowań w procesie karnym. Przecież tu jest cała teoria, postępowanie dowodowe, biegli - w zależności od tego, z jaką szkodą będziemy mieli do czynienia. Oczywiście rzeczą słuszną jest to, że rozróżnia się możliwość przyznania zadośćuczynienia i odszkodowania: jeśli jest wniosek, to obligatoryjnie, a jeśli, jak tu już podawano tego przykłady, nie ma takiego wniosku, sąd może działać z urzędu. I wreszcie problem bardzo istotny - nawiązki. Powstaje pytanie, w jakiej sytuacji sąd będzie zobowiązany zasądzić nawiązkę - czy chodzić będzie o taką sytuacją, że, powiedzmy, nie ma wniosku o odszkodowanie i zadośćuczynienie, a może wtedy, kiedy nie będzie podstaw, nie zostanie udowodniona wysokość szkody czy rozmiar tej szkody i nie będzie podstaw do zadośćuczynienia. Podejrzewam, że sądy będą miały z tym bardzo duże problemy i warto na to od początku zwrócić uwagę.

    Wysoki Sejmie! Tak już się składa, że my, prawnicy, uważamy, że prawie na wszystkim się znamy, ale problem prawa karnego i problem prawa cywilnego w zakresie odszkodowań to są dwie różne rzeczy. I dlatego myślę, panie ministrze, że warto, skoro przyjmujemy tę zasadę, na to przede wszystkim uczulić. Jako prawnik całe życie prawnicze miałem do czynienia właśnie z ustalaniem odszkodowań i wiem, co się dzieje w procesach cywilnych, kiedy wchodzą w grę skomplikowane sytuacje, a bywają najróżniejsze, np. kiedy szkoda ujawnia się po 2, 5, 7 latach, kiedy to dopiero po latach występują skutki tego wszystkiego. A więc to jest sprawa niezwykle skomplikowana.

    Wysoki Sejmie! Jeśli chodzi o proponowane tutaj rozwiązania, tak szczegółowo omówione przez pana ministra, przez co wykazał, że jest doskonałym znawcą, to poprzemy je. Panie ministrze, to jest ˝problem˝ jeszcze jeden dla nas, bo tu koledzy tak delikatnie do tego podchodzili - pan nie tylko wykazał, że zna pan perfekcyjnie te problemy, z czego należy się cieszyć - i my bardzo cenimy obecnych występujących tu wiceministrów, bo to są rzeczywiście fachowcy - ale też czasami dobrze by było, gdybyście, panowie, też pamiętali o tym, że my te druki sejmowe czytamy i że pewne rzeczy rozumiemy.

    Panie ministrze, jeszcze raz podkreślam, że my ogromnie to cenimy - ogromnie to cenimy. Zresztą, jak państwo widzicie, tu jest grono stałych posłów prawników. My sobie właśnie bardzo cenimy taką możliwość prawniczego porozumienia ze stroną rządową, z panami, bo to wzajemnie tutaj pozwala nam na uzupełnianie argumentacji, przejawianie troski o przepisy. I za to również dziękujemy. (Dzwonek)

    Wysoki Sejmie! Klub Poselski Polskiego Stronnictwa Ludowego oczywiście jest za skierowaniem projektu do Komisji Nadzwyczajnej do spraw zmian w kodyfikacjach. Będziemy brać czynny udział w tych pracach, tak aby z tego projektu i innych, które zostaną ewentualnie dołączone, wyłoniło się coś, co będzie bardzo skuteczne. Dziękuję. (Oklaski)

Przebieg posiedzenia